Antarktika’da buzun altında müthiş keşif

Fransa’nın Grenoble-Alpes Üniversitesi ve İskoçya’nın Edinburgh Üniversitesi liderliğindeki bir grup araştırmacı, Antarktika buzlarının altına gömülü arazinin bugüne kadar elde edilmiş en ayrıntılı haritasını oluşturdu. Uydu görüntüleri ve buz akışı analizlerinden elde edilen harita; sıradağlar, on binlerce tepe, ovalar ve yüzlerce kilometre uzunluğundaki vadilerden oluşan çok karmaşık bir manzarayı ortaya koyuyor. Antarktika kıtasının topografyasını bilmek kritik bir öneme sahip; çünkü bu yapı, buzun denize doğru akış hızını ve dolayısıyla iklim değişikliğine bağlı deniz seviyesi yükselmesini doğrudan etkiliyor.

Buzun Altındaki Geçmiş

Yaklaşık 34 milyon yıl öncesine kadar Antarktika’da iklim ılımandı ve manzara buzdan arınmıştı. Daha sonra, atmosferdeki $CO_2$ miktarının azalmasıyla meydana gelen küresel soğuma, buz tabakasının oluşmasına yol açtı ve buzlar neredeyse tüm kıtayı kapladı. Buz tabakasının altındaki manzaranın ayrıntılı bir haritasını çıkarmak oldukça zor; çünkü kara ve hava yoluyla yapılan ölçümler aşırı derecede güç şartlarda gerçekleşiyor.

Buna rağmen, 60 yıllık saha çalışmalarından toplanan veriler sayesinde yakın zamanda Bedmap3 projesi kapsamında yüksek çözünürlüklü bir harita yapılmıştı. Şimdi ise buz yüzeyinin yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri ile radar ölçümlerini birleştiren daha da detaylı bir harita yayımlandı. Bu süreçte, buzun nasıl hareket ettiğini hesaplamak için fizik yasalarını kullanan Buz Akışı Pertürbasyon Analizi (IFPA) adlı bir yöntem uygulandı. Buzun akış biçimi analiz edilerek topografya elde edildi. Buz, vadiler üzerinde daha hızlı, kendisini engelleyen sırtlar üzerinde ise daha yavaş akar.

Gizli Coğrafyanın Keşfi

Temel olarak, buz tabakasının yüzeyi, altındaki arazinin şekline göre deforme olur. Analizler sonucunda, buzun ortalama 2 km derinliğinde dağ sıralarının sırtları, on binlerce tepe, çok uzun vadiler ve Maud buz altı havzasında 400 km uzunluğunda bir kanal olduğu ortaya çıktı. Bu yer şekillerinin çoğu daha önce bilinmiyordu.

Neden Önemli?

Ana kayanın şekilleri, üzerindeki buzun ne hızla geri çekileceğini veya denize doğru kayacağını belirler. Bu bilgiyi bilmek, Antarktika’nın bazı bölgelerinde deniz seviyesinin yükselmesine önemli ölçüde katkıda bulunan hızlı erimenin etkilerini öngörmek için temel teşkil ediyor. Yeni haritanın sağladığı bilgiler sayesinde, buz tabakasının en savunmasız alanlarını belirlemek ve deniz seviyesindeki yükselme gibi iklim değişikliği etkilerine dair tahmin modellerini mükemmelleştirmek mümkün olacak. Bu çalışma büyük bir adım olsa da modelleri daha da geliştirmek için Antarktika ana kaya haritasının daha da ayrıntılı versiyonlarına ihtiyaç duyulacak.

Bu harita aslında bize buzun altındaki Antarktika’nın tıpkı Güney Amerika veya Avrupa gibi engebeli bir kıta olduğunu gösteriyor. Buzlar tamamen erirse ki bu felaket olur, karşımıza devasa bir takımada ve sıradağlar çıkacak demektir.