ÇAYKUR, alım sınırıyla özellere sömürünün yolunu açtı: Emeğe kota koydular

ÇAYKUR, alım sınırıyla özellere sömürünün yolunu açtı: Emeğe kota koydular

ÇAYKUR’un kontenjan artırması veya yeni fabrikalar açmaması, üreticinin sermayeye peşkeş çekilmesi anlamına geldiği ifade edildi.

ÇAYDA VADELİ ALIM PLANI

Bir çay üreticisine Doğuş Çay’dan gelen alım planı mesajında üreticinin, yaş çayı taban fiyata satarsa Kasım ayında ödeme alabileceği, taban fiyatın altında 32 liradan satarsa Ağustos ayında ödeme alabileceği, 29 liraya satarsa ise haftalık ödeme alabileceği bildirdi. Doğuş Çay’ın alım planı bu şekildeyken üretici, diğer özel firmaların alım fiyatını 25 liraya kadar indirdiğini, elinde ürün bekletemediğinden dolayı maliyetinin tam yarı fiyatına, vadeli şekilde satmak zorunda kaldıklarını söyledi. Doğuş Çay’ın üreticilere ilettiği “Vadelerimize ek olarak” içerikli bir diğer mesajda ise sattığı ürünün ödemesinin yüzde 40’ını kuru çayla alırsa yüzde 60’ını taban fiyata yani 35 liraya haftalık olarak alabileceği iletildi.

ÜRETENİN EMEĞİYLE BÜYÜDÜ

Hopalı çay üreticisi Özkan Yüksel, çay alımında uygulanan değişikliklerin ardından tepkilerini şu şekilde dile getirdi: “Daha yeni zaten çay alım fiyatları belirlendi. 45 lira olarak açıklanmasını beklerken, maliyetin altında 35 TL olarak belirlendi. Ardından ÇAYKUR yaş çay alımına kota getirdi, dekarda 25 kilo. Üreticinin emeği ve alın teriyle bugünlere gelen ÇAYKUR, artık çay üreticilerinin yanında değil, şirketlerinin yanında yer alıyor. ÇAYKUR’un zarar ettiği açıklanıyor ama niye zarar ettiğini üreticiler, yani esas sahipleri bilmiyor. Hesapları denetime açık değil. Aslında fiili olarak ÇAYKUR özelleştirme yoluna sokulmuş durumda”

ÖZELLER İÇİN GÜN DOĞDU

ÇAYKUR’un koyduğu kontenjan nedeniyle ürünün üreticinin elinde kaldığına dikkat çeken Yüksel, yaşanan süreci şu şekilde özetledi: “Üretici ürününü topluyor, kontenjan nedeniyle ürün, üreticinin elinde kalıyor. Diğer yandan randevu sitemiyle alım yapıyor ÇAYKUR. Çay, randevuyu bekleyecek bir ürün değil. Bu durumda özel şirketlere gün doğuyor. Özel şirketler üreticinin bu zor durumunu fırsata çevirerek fiyatları düşürüyorlar, vadeleri uzatıyorlar. Aldıkları çayın bir kısmını piyasa fiyatıyla, yani bakkal-market fiyatıyla kuru çay olarak veriyorlar. Hem vadeyi uzatıyor hem de elindeki kuru çayı üreticiye perakende fiyatıyla satmış oluyor. Üretici sömürülüyor.”

ÇAYKUR DENETLENMİYOR

Bir diğer çay üreticisi Yılmaz Hacımuratoğlu ise benzer konuşarak “ÇAYKUR, üreticilerin emeği ve alın teriyle bugünlere gelmiş bir kurum olmasına rağmen artık üreticinin değil, sermaye şirketlerinin yanında yer alıyor” diyerek tepki gösterdi. ÇAYKUR’un zarar açıklamasının nedenini üreticinin bilmediğini söyleyen Hacımuratoğlu, “Bu zararın nedenini, hesapların nasıl yapıldığını üretici bilmiyor, çünkü denetime açık değil” dedi.

Çay üretiminde de bu sezon sorunlar olduğunu belirten Hacımuratoğlu, “Üretici, borcunu ödemek ve elindeki ürünü değerlendirmek için mecbur kalıp zararına satış yapıyor. Bu sene hava şartları da üreticiyi vurdu. Normalde 1 Mayıs’ta başlaması gereken hasat, havaların soğuk gitmesi nedeniyle bir ay sarktı. Soğuktan dolayı çaylar yandı, bu da hem ürün kalitesinin hem de rekoltenin düşmesine neden oldu. Gübre fiyatları, işçilik ve taşıma maliyetleri gibi girdi maliyetleri bu kadar yüksekken, üzerine bir de enflasyon eklenince çay tarımı artık bir geçim kaynağı olmaktan çıkıp insanların sırtında bir yüke dönüştü. Devletin üreticiyi terk ettiği bu noktada, özel sektöre bilinçli bir destek verildiğini görüyoruz” ifadelerini kullandı.

SÖZ, YETKİ ÜRETENİN OLMALI

Üreticilerin sömürü düzenine karşı bir alternatif yol üretmeye çalıştığını söyleyen Hacımuratoğlu, Hopa ve Kemalpaşa’da çay üreticilerinin birlikte kurduğu Hopa Çay kooperatifiyle üreticinin yanında olmaya, emeği korumaya çalışıldığını söyledi:“Bizim kooperatifimizde üretim devlet fiyatından alınıyor. Bugün mesela köyümüzde kooperatif için bir kamyon çay alacağız, üreticinin çayı elinde kalmasın, ziyan olmasın diye bu dayanışmayı gösteriyoruz.

Üretenlerin yönettiği, söz ve yetkinin üreticide olduğu bir modeli yaşatmaya çalışıyoruz.”