Tarlalar şehirlere yeniliyor, Ankara kadar alan kayboldu
Türkiye bir yandan kuraklığın tetiklediği susuzluk sorunlarıyla mücadele ederken, diğer yandan tarım alanlarında yaşanan ciddi kayıplarla karşı karşıya. Ülke genelinde son 22 yılda Ankara’nın yüzölçümüne yakın büyüklükte tarım alanının üretim dışına çıktığı gündeme gelirken, bu kaybın yaklaşık 2 milyon 580 bin hektara ulaştığına dikkat çekiliyor. TÜİK’in “Tarım ve Orman Alanları” istatistik serisinde yer alan son verilere göre, 2002 yılında 41 milyon 196 bin hektar olan toplam tarım alanı, günümüzde 38 milyon 619 bin hektara geriledi. Bu düşüş, 2 milyon 577 bin hektarlık net bir kayba işaret etti. Söz konusu alan kaybının Ankara’nın 25 bin 706 km²’lik yüzölçümüne neredeyse bire bir denk gelmesi dikkat çekiyor. Veriler ise tarım alanlarındaki en büyük daralmanın özellikle kentleşme, sanayi baskısı ve altyapı projelerinin yoğunlaştığı alanlarda yaşandığını ortaya koyuyor.
Van’da 789 bin dekar, Erzurum’da 412 bin dekar, Tekirdağ’da 369 bin dekar, Manisa’da 148 bin dekar, Trabzon’da ise 69 bin dekarlık artış kaydedilse; bu artışlar, ülke genelindeki büyük ölçekli kaybı telafi etmekten uzak kalıyor.
HUBUBATTA DARALMA
Kuraklıkla derinleşen bu tablo, tarım alanlarındaki daralmayla birleştiğinde gıda güvenliği riskini daha görünür hale getiriyor. Yağış rejimindeki düzensizlik, yeraltı ve yerüstü su kaynaklarındaki azalma ile sulama maliyetlerindeki artış, üretimden çekilen alanları hızlandırırken; ekilebilir arazilerin küçülmesi, ürün arzında süreklilik sorununu beraberinde getiriyor. Uzmanlar, tarım alanı kaybının yalnızca bugünün üretimini değil, önümüzdeki yıllarda temel gıda ürünlerinde fiyat istikrarını ve erişilebilirliği de doğrudan tehdit ettiğini vurguluyor. Özellikle hububat, bakliyat ve yem bitkilerinde yaşanan daralma, hayvancılıktan sanayi hammaddesine kadar uzanan zincirde kırılganlığı artırıyor.
NADAS ALANLARI AZALDI
TÜİK verileri, tarım alanlarındaki daralmanın üretimin niteliğinde de ciddi bir dönüşüme işaret ettiğini gösteriyor. Buna göre ekilen alanlar, 2000’li yılların başında 17 milyon 935 bin hektar düzeyindeyken, günümüzde 16 milyon 799 bin hektara gerilemiş vaziyette. Yaklaşık 1 milyon 136 bin hektarlık bu kayıp, doğrudan üretime giren alanların daraldığını ortaya koyuyor. En çarpıcı düşüş ise nadas alanlarında yaşanıyor. 22 yıllık süreçte, 5 milyon 40 bin hektar olan nadas alanı 2 milyon 655 bin hektara düşerken bu oran yüzde 47’ye yaklaşan bir düşüş anlamına geliyor. Sebze bahçelerinde de benzer bir tablo söz konusu. Sebze üretimine ayrılan alan 930 bin hektardan 741 bin hektara gerilerken, kayıp yüzde 20 olarak telaffuz edliyor. na ulaştı.
ZEYTİNLİKLER GENİŞLEDİ
Öte yandan uzun ömürlü bitkilerin kapladığı alanlarda ise belirgin bir artış dikkat çekiyor. Meyve, bağ, zeytin ve benzeri kalemleri kapsayan uzun ömürlü bitkilerde alan büyüklüğü 2 milyon 674 bin hektardan 3 milyon 801 bin hektara yükselirken bu artış, tarımda ürün deseninin giderek değiştiğine işaret ediyor. Uzun ömürlü bitkiler başlığı altında ise daha ayrışan bir tablo ortaya çıkıyor. “Diğer meyveler, içecek ve baharat bitkileri” grubunda alan büyüklüğü 1 milyon 524 bin hektardan 2 milyon 516 bin hektara yükselirken; zeytinliklerin kapladığı alan 620 bin hektardan 913 bin hektara çıkmış durumda.
Türkiye Ziraat Odaları Birliği Başkanı Şemsi Bayraktar’ın da açıklamalarında, son 20 yılda tarım arazisi kaybının 2,6 milyon hektar bandına ulaştığı vurgularken; Konya, Ankara, Şanlıurfa ve Sivas gibi tarım alanı büyük illerde yaşanan daralmaya dikkat çekiyor.
KONYA VE ANKARA ÖRNEĞİ
Kayıbın coğrafi dağılımı ise sorunun asıl merkezini işaret ediyor. Yaklaşık 2,5 milyon hektarlık tarım alanı kaybının yüzde 80’e yakını, yani 2 milyon hektara yakın bölümü, büyükşehir sınırları içinde gerçekleşirken, ortaya çıkan tabloyu yorumlayan Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız, “Kentleşme, sanayi yatırımları, ulaşım ve altyapı projelerinin yoğunlaştığı bölgeler, tarım arazilerinin en hızlı üretim dışına çıktığı alanlar oldu. Bu çerçevede tarımsal büyüklük açısından öne çıkan büyükşehirler arasında Konya 18,8 milyon dekar, Ankara 11,2 milyon dekar ve Şanlıurfa 11,1 milyon dekar ile ilk sıralarda yer alıyor” dedi.
[email protected]
Kaynak: Web Özel