Suriye’de zam öfkesi, yakıt fiyatlarındaki artış halkı sokağa döktü
Suriye’de savaşın ardından siyasi ve ekonomik düzen henüz tam anlamıyla oturmadan bu kez yakıt fiyatları üzerinden başlayan protestolar gündeme geldi. Şam yönetiminin 13 Eylül itibarıyla uygulamaya aldığı yeni tarifeyle motorinin litresi 125 yeni Suriye lirasından 175 liraya çıkarıldı. Böylece motorine yapılan zam yüzde 40’a ulaştı. 95 oktan benzinin fiyatı 152 liradan 195 liraya, 90 oktan benzin ise 147 liradan 185 liraya yükseldi. Ev tipi tüpün fiyatı da 1470 liradan 1600 liraya çıktı. Kararın ardından başlayan tepki kısa sürede yalnızca sosyal medyayla sınırlı kalmadı. Hama, Han Şeyhun, Maarat el Numan, Azaz ve El Bab başta olmak üzere farklı bölgelerde gösteriler düzenlendi. Protestocular bazı noktalarda lastik yakarak yolları kapattı. İdlib’in güneyindeki Maarat el Numan yakınlarında Suriye’nin kuzey-güney ulaşımının ana omurgalarından M5 otoyolu, Halep kırsalında ise Türkiye bağlantılı yollar bir süre trafiğe kapandı.
NEDENİ PETROL KRİZİ
Şam yönetimi fiyat artışının kalıcı olmadığını, dünya enerji piyasalarında yaşanan olağanüstü yükseliş nedeniyle geçici olarak uygulandığını savunuyor. Suriye Enerji Bakanı Muhammed el-Beşir’e göre ülkenin günlük petrol üretimi yaklaşık 102 bin varil, buna karşılık tüketim yaklaşık 325 bin varil seviyesinde. Aradaki 220 bin varili aşan farkın ithalatla kapatılması gerekiyor. Küresel petrol fiyatlarının yükselmesi bu nedenle doğrudan Suriye’nin ithalat faturasına yansıyor. Suriye’nin enerji sorununda bir başka başlık ise Banyas Rafinerisi. Yönetim, rafinerideki kapasite artırımı ve bakım çalışmalarını da geçici fiyat artışının gerekçeleri arasında gösteriyor. Planlanan yatırımlarla rafinerinin günlük kapasitesinin 80 bin varilden 130 bin varile çıkarılması hedefleniyor. Ancak bunun kısa vadede sokaktaki fiyat baskısını ortadan kaldırması beklenmiyor.
Asıl sorun ise yakıt zammının yalnızca otomobil sahiplerini etkilememesi. Motorin fiyatındaki yüzde 40’lık artış; minibüsten kamyona, tarımdan jeneratörlerle elektrik üretimine, ekmek taşımacılığından fabrikalara kadar ekonominin neredeyse bütün alanlarına yansıyor. Hama ve Haseke’de bazı toplu taşıma araçlarının kontak kapattığı, bazı hatlarda yolcu ücretlerinin kısa sürede ciddi oranlarda yükseldiği bildiriliyor.
TEPKİ SİYASALLAŞIR MI?
Suriye’nin kırılgan yapısı nedeniyle gösterilerin seyri önem taşıyor. Ülkede merkezi yönetimin otoritesi güçlenmiş olsa da savaşın bıraktığı silahlı yapılar, yerel gerilimler, etnik ve mezhepsel fay hatları tamamen ortadan kalkmış değil. Bu nedenle ekonomik bir protesto dalgasının hükümet karşıtı siyasi gösterilere dönüşmesi ya da farklı aktörlerin eylemleri provoke etmesi, Şam açısından en ciddi risklerden biri olarak görülüyor. Ankara açısından en hassas nokta ise gösterilerin Azaz ve El Bab gibi Türkiye sınırına ve Türkiye’nin Suriye’deki güvenlik alanına yakın bölgelere kadar ulaşması. Nitekim protestolar sırasında Halep’i Türkiye’ye bağlayan güzergahlarda da yol kapatma eylemleri görüldü.