Rusya ‘Telegram’a erişimi kısıtladı

Dün yapılan açıklamada hükümet, Telegram’a erişimin “Rus vatandaşlarının korunması” amacıyla sınırlandığını duyurdu. Yetkililer, uygulamayı “suç ve terör içerikli” olarak değerlendirdikleri içerikleri engellemeyi reddetmekle suçladı.

Rusya’nın telekomünikasyon düzenleyici kurumu Roskomnadzor, Telegram’ın “Rus yasalarına aykırılıkları giderilene kadar” kısıtlamaların süreceğini açıkladı. Kurum ayrıca, “kişisel verilerin korunmadığını ve dolandırıcılık ile mesajlaşma hizmetinin suç ve terör amaçlı kullanımına karşı etkili önlemler bulunmadığını” öne sürdü. Telegram ise bu iddiaları reddederek zararlı kullanım ile aktif şekilde mücadele ettiğini savundu.

Rus devlet haber ajansı TASS, Telegram’ın yasaklı içerikleri kaldırmayı reddettiği ve öz denetim uygulamadığı gerekçesiyle 64 milyon ruble (yaklaşık 828 bin dolar) para cezasıyla karşı karşıya olduğunu bildirdi.

Ülke genelinde erişim sorunları

Salı günü kısıtlamalar yürürlüğe girerken Rusya genelinde kullanıcılar yaygın erişim sorunları bildirdi. Dijital hizmetleri izleyen Downdetector sitesine göre son 24 saat içinde 11 binden fazla şikâyet kaydedildi. Kullanıcılar uygulamanın ya çalışmadığını ya da normalden yavaş olduğunu ifade etti.

Telegram, Rusya’daki sansür uygulamaları açısından dikkat çekici bir hedef. Uygulama ülkede milyonlarca kişi tarafından kullanılıyor; bunlar arasında askerî personel, üst düzey kamu yetkilileri, devlet medyası ve hatta Kremlin ile Roskomnadzor da bulunuyor.

Pavel Durov’dan tepki

Telegram’ın Rusya doğumlu kurucusu Pavel Durov, yaptığı açıklamada Rusya’nın girişiminin başarısız olacağını savundu:

“Telegram, baskı ne olursa olsun ifade özgürlüğünü ve gizliliği savunur.”

Durov, Rusya’nın vatandaşlarını devlet kontrolündeki bir uygulamaya zorlamak amacıyla Telegram’ı kısıtladığını öne sürdü:

“Rusya, vatandaşlarını gözetim ve siyasi sansür için tasarlanmış devlet kontrollü bir uygulamaya geçmeye zorlamak için Telegram’a erişimi kısıtlıyor. Sekiz yıl önce İran aynı stratejiyi denedi ve başarısız oldu.”

Devlet alternatifi: Max

Rusya’daki devlet alternatifi Max adlı uygulama. Hükümet, ülkede satılan tüm yeni akıllı telefon ve tabletlerde Max’in önceden yüklü olmasını zorunlu kıldı.

Max kullanıcıları mesaj gönderebiliyor, para transferi yapabiliyor ve sesli–görüntülü arama gerçekleştirebiliyor.

İlginç bir şekilde Max, Durov’un 2014’te hisselerini satıp Rusya’dan ayrılmadan önce kurucularından biri olduğu VKontakte (VK) tarafından geliştirildi. VK şu anda devlet mülkiyetinde bulunuyor. Durov, o dönemde Kremlin’in Ukraynalı kullanıcı verilerini talep ettiğini söylemişti.

Daha önce de engelleme girişimleri olmuştu

Rusya’nın Telegram’a yönelik hamlesi yeni değil. Dış İlişkiler Konseyi Dijital Politika Programı Direktörü Adam Segal’e göre Rusya’nın vatandaşlarını dış uygulamalardan izole etme çabası yaklaşık on yıl öncesine dayanıyor. Telegram 2018’de de engellenmeye çalışılmıştı.

Ağustos 2025’te Roskomnadzor, Telegram ve WhatsApp üzerinden yapılan aramaları kısmen kısıtlayacağını açıklamıştı. Gerekçe olarak dolandırıcılık, sabotaj ve terör faaliyetleri gösterilmişti.

Bir ay sonra Max uygulaması yeni telefonlara ön yüklü gelmeye başladı.

İç eleştiriler ve teknik sınırlar

Segal, Telegram’ın kısıtlanmasının Rusya içinde bile eleştirildiğini belirtiyor. Özellikle Ukrayna savaşının cephe hatlarından yayın yapan bazı askerî blog yazarları tepki gösterdi. Bir Rus askerî blog yazarı, Roskomnadzor’un “düşmana yardım ettiğini” ve askerleri “haberci güvercinlere” muhtaç bıraktığını söyledi.

Segal’e göre Kremlin, iç güvenlik ihtiyaçları nedeniyle bu direnişi göze almış olabilir.

Rusya son yıllarda Çin’in “Büyük Güvenlik Duvarı” modelini inceledi ve Çin’den teknoloji satın aldı. Ancak Segal, Rusya’nın henüz Çin düzeyinde bir internet gözetim kapasitesine ulaşmadığını düşünüyor.

“Muhtemelen iki adım ileri, bir adım geri şeklinde ilerleyecekler,” dedi Segal. Rusya’nın teknik sınırlamalarla ve küresel uygulamaları kullanmak isteyen vatandaşların baskısıyla karşı karşıya kalacağını belirtti.

“Teknoloji konusunda daha yetkin Rus kullanıcıların VPN ve diğer alternatif yöntemlerle Telegram’ı kullanmaya devam ettiğini göreceğiz,” diye ekledi.