Romalıların insan dışkısını ilaç olarak kullandığına dair ilk fiziksel kanıt Türkiye’de bulundu
Çalışmanın başyazarı ve Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nden arkeolog Cenker Atila, CNN’e yaptığı açıklamada; 2022 yılında ortak yazarı olduğu bir kitap çalışması için Bergama Müzesi’ndeki unguentarium (koku şişesi) olarak bilinen Roma cam şişelerini incelerken bazı kalıntılar fark ettiğini belirtti. Atila yedi farklı kapta kalıntı buldu, ancak en kesin sonuç 2. yüzyıla tarihlenen ve antik Bergama şehrinde gün yüzüne çıkarılan bir eserden elde edildi.
Şişenin kil kapağını açıp içindeki kahverengi pullardan örnek alan Atila; numunenin insan dışkısı, yüksek konsantrasyonda kekik ve zeytinyağı içerdiğini keşfetti. Atila, “Antik metin bilgilerimiz sayesinde, bunun ünlü Romalı hekim Galen tarafından kullanılan tıbbi bir karışım olduğunu hemen anladık,” dedi.
Hekim Galen ve Antik Tedavi Yöntemleri
Bergama’da varlıklı bir Yunan ailesinin çocuğu olarak doğan Galen, üç Roma imparatoruna hizmet etmiş bir anatomi öncüsüydü. Yazdığı tıbbi metinler yaklaşık bin 500 yıl boyunca tıp dünyasını etkilemeye devam etti. Atila, “Galen’in bizzat tarif ettiği ilacı bulmak bizim için büyük bir sürpriz ve heyecan kaynağı oldu,” diye ekledi.
Antik metinlere göre insan ve hayvan dışkıları; iltihaplanmalardan enfeksiyonlara, üreme bozukluklarına kadar pek çok rahatsızlığın tedavisinde kullanılıyordu. Araştırmacılar, bu maddelerin o dönemde mutlaka “iğrenç” veya “mantıksız” olarak görülmediğini, aksine antik farmakolojide sembolik ve duyusal bir yükü olan, güçlü ve etkili ilaçlar olarak kabul edildiğini belirtti.
Modern Tıbbın Atası: “Gaita Nakli”
Atila, bu bulguların günümüz modern tıbbında önemli bir yer tutan “gaita nakli” uygulamasının antik çağda zaten bilindiğini kanıtladığını ifade etti. Gaita nakli, sağlıklı bir donörden alınan dışkı örneğinin, mikrobiyota dengesini sağlamak amacıyla hastaya aktarılması işlemine deniyor. Bu yöntem ABD Gıda ve İlaç İdaresi – FDA onayıyla günümüzde bu ülkede de bağırsakları etkileyen enfeksiyonların önlenmesi için kullanılıyor.
Şişenin Detayları
Normalde parfüm saklamak için kullanılan bu cam şişelerin, bu vakada bir ilaç şişesi olarak yeniden kullanıldığı anlaşıldı. Karışımdaki kekik, hem antibakteriyel özellikleri nedeniyle hem de dışkı kokusunu bastırmak için eklenmişti. Atila, “Şişeyi açtığımızda herhangi bir koku almadık,” dedi.
Oxford Üniversitesi’nden antik tarih profesörü Nicholas Purcell, araştırmanın bilimsel olarak sağlam olduğunu ve sonuçların şaşırtıcı olmadığını belirtti. Purcell, “Bu tür terapiler Roma metinlerinde zaten belirgindi, ancak bu geleneği arkeolojik malzeme ile birleştirmek çok ilginç,” dedi. Ayrıca, cam şişenin bir mezarda bulunmuş olma ihtimaline dikkat çekerek, bu tür küçük kapların sadece lüks parfümler için değil, tıbbi amaçlarla da kullanıldığının bu araştırmayla daha iyi anlaşılabileceğini vurguladı.