Donald Trump Mars’ta ‘yaşam bulma umudu’nu da yok etti
Mars yüzeyinde, bilim insanlarının hayat belirtisi aramak üzere Dünya’da incelemesini beklediği yaklaşık 50 numara tüpü toplanmayı bekliyordu; ancak bu numunelerin gezegenimize ulaşma ihtimali artık yok denecek kadar az.
Mars Sample Return (MSR) programının iptali, ABD uzay politikasındaki rota değişikliğinin en somut örneği haline geldi. Kongre 2025 sonunda, Perseverance keşif aracının topladığı örnekleri Dünya’ya getirecek görev için gerekli bütçeyi geri çekti. Bu kararla, NASA ve Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) yıllardır planladığı iş birliği de fiilen dağıtılmış oldu.
“Trump tersine bir Kral Midas gibi, dokunduğu her şey b…a dönüşüyor.” Mattias Karlsson
Bu iptal sadece siyasi bir tercihten değil, temel olarak maliyet sorunundan kaynaklanıyor. MSR programı başlangıçta 4 milyar dolarlık bir tahminle yola çıkmıştı ancak NASA’nın son iç hesaplamaları bütçenin 11 milyar doların üzerine çıkacağını gösterdi. Bu maliyet artışına rağmen ajans, geri dönüş yörünge aracını üstlenen ESA ile iş birliği ve harcamayı önümüzdeki on yıla yayan bir takvim sayesinde projeyi hayatta tutmayı başarmıştı.
Perseverance Beş Yıldır Örnek Topluyordu
Perseverance üzerine düşeni yapmıştı. Keşif aracı; 38’i Mars kayası, tozu ve tortusu içeren, 5’i ise olası kontaminasyonları tespit etmek için tasarlanmış “tanık tüpü” olmak üzere toplam 43 tüpü mühürledi. Hatta toplama işlemini kolaylaştırmak için Jezero Krateri’nde bu tüplerin dizili olduğu küçük bir “depo” bile oluşturdu.
Orijinal plan iddialı ama teknik olarak mümkündü: Sample Retrieval Lander adlı bir araç 2030 yılında bu tüplerin yakınına iniş yapacaktı. Oradan küçük bir roket örnekleri Mars yörüngesine fırlatacak, Avrupa yapımı bir yörünge aracı bunları yakalayıp Dünya’ya dönüş yolculuğuna başlayacaktı. Her şey yolunda gitseydi, kayalar 2033 veya 2035 yılında Dünya’da olacaktı.
Ancak 2026 bütçe yasası bu umutları tamamen yok etti. MSR finansmanı ortadan kalkarken, sadece Mars Future Missions adlı yeni bir program için 110 milyon dolarlık çok daha küçük bir pay ayrıldı. Bu para, Ay veya Mars’taki gelecek görevler için teknoloji geliştirmeye hizmet edecek ancak örneklerin geri getirilmesini kapsamayacak.
Mars’ta Yaşam İzlerini İlk Araştıran Olma Şansına Veda
Bilim dünyası için bu iptal oldukça ağır bir darbe. Bu numunelerin yer laboratuvarlarında analiz edilmesi, Mars’ta geçmişteki yaşam izlerini aramak için en büyük fırsattı; zira hiçbir keşif aracı üzerindeki cihazla bu hassasiyette bir ölçüm yapamaz. Ayrıca, örnekleri Mars’ta süresiz olarak bırakmak, başka bir ülkenin Dünya’ya Mars kayası getiren ilk güç olmasına kapı açıyor: Çin, önümüzdeki on yıl için planladığı Tianwen-3 göreviyle zaten bu yönde çalışıyor.
Bu sırada Perseverance çalışmaya devam ediyor; tüpleri mühürlemeyi sürdürebilir ancak onları toplayacak kimse yok. Eğer bir şeyler değişmezse, bu 43 metal silindir Mars’ta bilimsel bir zaman kapsülü olarak kalacak. İnsanlığın, “Kızıl Gezegen’de bir zamanlar yaşam var mıydı?” sorusuna yanıt vermeye ne kadar yaklaştığının sessiz bir hatırlatıcısı olarak…