Orban’ın sonu ne anlatıyor?

Orban’ın sonu ne anlatıyor?

Orbán 16 yıllık iktidarı süresince Anayasa Mahkemesini Fidesz üyeleriyle doldurdu, medyayı büyük ölçüde kontrol altına aldı, seçim haritalarını yeniden çizdi. Magyar artık bunların hepsini değiştirmek için gerekli çoğunluğa sahip. Bunu gerçekten yapıp yapamayacağı ise ayrı bir mesele; Polonya’da Tusk, 2023’ten beri PiS’in kurumsal mirasını yıkmaya çalışıyor ve süreç hâlâ karmaşık. Üstelik Macaristan’daki Orban mirası daha derin ve daha uzun süreli. Bu tabii ki kısa dönemde dahi kazanımlar olmadığı anlamına gelmiyor. Mesela, Avrupa için en somut kısa vadeli kazanç, yıllardır bloğu felç eden vetonun ortadan kalkması. Orbán tek başına 90 milyar avroluk Ukrayna kredisini engelliyordu, bu artık ilerleyebilir, Macaristan için dondurulmuş AB fonları serbest bırakılabilir.

EKONOMİ BELİRLEYİCİ OLDU

Orbán’ın asıl kaybetme sebebi ekonomik. Yıllardır süren durgunluk, yüksek enflasyon, çöken bir kamu sağlık sistemi ve Batı Avrupa’da iş bulmak için ülkeyi terk eden genç Macarlar. Özellikle ekonominin kötü gidişatı orta sınıfı vurmaya başladığında Orban için yolu sonu geldi, Aynı zamanda, kötüye giden yaşam standartları Orban’a olumlu bir kampanya mesajı imkanı bırakmadı ve kampanyasını tamamen korku üzerine kurdu.

Macaristan genelinde Ukrayna lideri Zelenski’yi “tehlikeli bir suçlu” olarak gösteren ve ülkeyi “Ukrayna’nın kolonisine” dönüştürmek istediğini iddia eden afişler asıldı. Ukrayna’nın muhalefeti finanse ettiği ve Macaristan’a karşı askeri planlar yaptığına dair gerçek dışı söylemler yayıldı. Seçmenler, özellikle ılımlı seçmenler bir noktadan sonra bundan yoruldu. Ardından Orban ve Putin arasındaki görüşmeler sızdı. Macaristan Dışişleri Bakanı Szijjártó’nun AB toplantılarının içeriğini doğrudan Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov’a ilettiği de iddia edildi. Siyasi markasını Macar egemenliğini dış müdahaleden korumak üzerine kurmuş bir lider için, Brüksel’de Moskova’nın içerideki adamı olarak ifşa edilmek yıkıcı oldu.

ÖNCEKİ MUHALEFETTEN FARKI

Bir de Magyar’ın stratejisi, önceki muhalefetin denediklerinin tam tersiydi. Orbán’ın seçtiği sahada savaşmayı reddetti. Kampanya süresi boyunca ne kültür savaşı, ne göç tartışması, ne de AB bayrağı üzerinden siyaset yaptı. Neredeyse tamamen yolsuzluk ve gündelik ekonomi üzerine odaklandı; bu da ona hem aşırı soldan hem de hoşnutsuz muhafazakârlardan oy çekme imkânı verdi. Ayrıca milliyetçiliği rakibine bırakmak yerine yeniden sahiplendi; bu yüzden Orbán’ın yabancı ajan suçlamaları etkili olmadı. Ve kritik nokta, Magyar, Fidesz’in içinden geliyordu. Sistemin zayıf noktalarını biliyordu ve dışarıdan gelen biri olarak şeytanlaştırılması neredeyse imkânsızdı.

Orban, Trump’ın tüm desteğine rağmen kaybetti ve bu, yakın dönemde bir Avrupa seçimine yapılan en doğrudan Amerikan müdahalelerinden biriydi. Bunun önemi Macaristan’ın ötesine geçiyor. Macaristan, liberal demokratik kurumların içeriden, seçim meşruiyeti korunarak nasıl dönüştürülebileceğinin bir kanıtıydı. Bu model Amerikan başkanlığının tüm ağırlığı arkasındayken yenilgiye uğratıldı ve küresel sağın yenilmezlik algısına büyük bir psikolojik darbe vurdu.

TÜRKİYE’YE DERSLER

Macaristan seçimlerinin bize anlattıklarından ilki, ki bu sadece demokratik iyimserlik değil, her ne kadar sağ popülist liderler tarafından ele geçirilmiş sistemler kolay yıkılmasa da bu mümkün. Bu, ‘sistem tamamen bozulmuşsa sandık işe yaramaz’ argümanına doğrudan bir yanıt.

İkincisi, Türkiye gibi muhalefetin sık sık iktidarın belirlediği kutuplaştırıcı çerçeveye çekildiği ülkeler için en aktarılabilir ders, iktidarın oyun alanından çıkmak. Magyar, Orban’ı kötü adam ilan etmek yerine sistemin kendisini hedef aldı ve bunu da somut, dokunulabilir şikayetlerle yaptı. Ekonomi ve yolsuzluk, kültür savaşından daha kalabalık koalisyonlar kuruyor.

Üçüncüsü, muhalefetin önceki başarısızlığı kısmen kendi hatasıydı. Macar muhalefet partileri yıllarca oyları böldü, zayıf koalisyonlar kurdu, birleşemedi. Magyar ise ideolojik çeşitliliği önemsiz kılan tek bir siyasi araç oluşturdu.