Neandertallerin tedavi yöntemi ortaya çıktı

HABER ÖZETİ: Rusya’daki Chagyrskaya Mağarası’nda bulunan 59 bin yıllık bir Neandertal dişi, tarih öncesi insanların diş çürüğüne müdahale etmiş olabileceğini gösterdi. Bilim insanları, dişin taç kısmında sinirlerin bulunduğu bölgeye kadar uzanan derin bir delik ve bu deliğin çevresinde alet izleri tespit etti. Yapılan taramalar ve modern insan dişleriyle gerçekleştirilen deneyler, çürük bölgesinin sivri uçlu taş bir aletle delinmiş olabileceğini ortaya koydu. Araştırmacılara göre bu işlem, Neandertallerin ağrının kaynağını fark edip bilinçli şekilde tedavi etmeye çalıştığını gösteriyor. Dişteki aşınma izleri, bireyin işlemden sonra dişi kullanmaya devam ettiğini de ortaya koydu. Uzmanlar, bu keşfin insanlık tarihinde bilinen en eski diş çürüğü müdahalelerinden biri olabileceğini belirtiyor. Bulgular, Neandertallerin sanılandan daha gelişmiş sosyal ve bilişsel becerilere sahip olduğunu gösteren kanıtlara bir yenisini ekledi.

GENİŞ HABER

Rusya’daki bir mağarada bulunan 59 bin yıllık Neandertal dişi, tarih öncesi insanların tıbbi müdahale becerileri hakkında dikkat çekici ipuçları sundu. Bilim insanlarına göre söz konusu diş, Neandertallerin ağrılı bir çürüğü hafifletmek için taş aletle bilinçli bir işlem yapmış olabileceğini gösteriyor.

Araştırmacılar, dişi Rusya’nın güneybatı Sibirya bölgesindeki Altay Dağları’nda yer alan Chagyrskaya Mağarası’nda buldu. Bu mağarada Neandertal topluluklarının yaklaşık 49 bin ila 70 bin yıl önce yaşadığı düşünülüyor.

İncelenen azı dişi, mağarada bulunan diğer dişlerden farklıydı. Dişin taç kısmında derin ve düzensiz bir delik vardı. Bu delik, sinir ve damarların bulunduğu pulpa odasına kadar uzanıyordu. Araştırmacılara göre bu durum, dişte oldukça ağrılı bir çürük bulunduğuna işaret ediyordu.

Dişteki çizikler araştırmacıları şaşırttı

Bilim insanlarını asıl şaşırtan ise deliğin çevresindeki çizikler oldu. Bu izler, dişin bir tür aletle bilinçli olarak kurcalanmış veya oyulmuş olabileceğini düşündürdü. Mağarada bulunan ince uçlu taş aletler de bu ihtimali güçlendirdi.

Diş üzerinde yapılan çoklu taramalar ve modern insan dişleriyle gerçekleştirilen deneyler, çürük bölgesinin küçük ve sivri bir taş aletle delindiğini ortaya koydu. Araştırmacılar, bunun insan evrim tarihinde bilinen en eski diş çürüğü müdahalesi olabileceğini belirtiyor.

Çalışmaya göre bu bulgu, Neandertallerin yalnızca ağrının kaynağını fark etmekle kalmadığını, aynı zamanda bu ağrıyı azaltmak için uygun araç ve yöntemi seçebildiğini de gösteriyor.

“Ağrının kaynağını anlamış olmalı”

Araştırmanın başyazarı Alisa Zubova, bulgunun kendisini en çok şaşırtan yönünün, dişin sahibinin ağrının nereden kaynaklandığını anlamış gibi görünmesi olduğunu söyledi. Zubova’ya göre Neandertal birey, ağrının kaynağının ortadan kaldırılabileceğini sezmişti.

Dişteki aşınma izleri, işlemden sonra bireyin bu dişi kullanmaya devam ettiğini de gösteriyor. Bu da müdahalenin en azından bir süreliğine işe yaramış olabileceği anlamına geliyor.

Taş aletle tarih öncesi diş tedavisi

Araştırmacılar, bu işlemin nasıl yapılmış olabileceğini anlamak için modern insan dişleri üzerinde deneyler yaptı. Yerel jasper taşından üretilen sivri uçlu aletlerle dişlerde delme ve döndürme hareketleri denendi.

Deneylerde, bir saatten kısa sürede dişteki çürük dokuya benzer yapıların çıkarılabildiği görüldü. Araştırmacılar, Neandertallerin de benzer bir yöntemi kullanmış olabileceğini düşünüyor.

Ancak işlem son derece zor olmalıydı. Çünkü gerçek durumda diş ağız içindeydi; iltihap, şişlik ve ağrı işlemi çok daha karmaşık hale getirmiş olmalıydı. Buna rağmen Neandertal bireyin taş aletle ve anestezi olmadan böyle bir müdahaleye dayanmış olması dikkat çekici bulundu.

Neandertaller sanılandan daha gelişmiş olabilir

Bu keşif, Neandertallerin uzun süre düşünüldüğü gibi kaba ve basit canlılar olmadığına dair kanıtları güçlendiriyor. Son yıllarda yapılan araştırmalar, Neandertallerin sosyal bakım, alet kullanımı, sembolik düşünce ve çevreye uyum konusunda modern insanlara sanılandan daha yakın olduğunu gösteriyor.

Araştırmacılara göre bu diş, Neandertallerin yalnızca içgüdüsel davranmadığını; bilinçli, planlı ve amaca yönelik tıbbi müdahaleler yapabildiğini ortaya koyabilir.

Aile ya da topluluk içi yardım ihtimali

Bilim insanları, işlemin Neandertal bireyin kendisi tarafından mı yoksa başka biri tarafından mı yapıldığını kesin olarak bilmiyor. Ancak ağız içinde böyle hassas bir müdahale yapmanın çok zor olduğu vurgulanıyor.

Araştırmacılara göre bu işlem başka biri tarafından yapıldıysa, bu durum Neandertaller arasında güçlü sosyal bağların ve bakım davranışının bulunduğunu gösterir. Bir kişinin diğerinin başını sabit tutması, ağrılı işlemi uygulaması ve uygun aleti seçmesi gerekmiş olabilir.

Bu da tıbbi bakımın kökenlerinin yalnızca modern insanlara değil, daha eski insan türlerine kadar uzanabileceğini düşündürüyor.

Tıp tarihini geriye çekebilir

Uzmanlara göre Chagyrskaya 64 adı verilen bu diş, insanlık tarihinde diş tedavisine dair bilinen en eski kanıtlardan biri olabilir. Daha önce Homo sapiens bireylerinde 14 bin yıl öncesine ait çürük müdahaleleri incelenmişti. Ancak bu yeni bulgu, benzer bir müdahalenin on binlerce yıl daha önce Neandertaller tarafından yapılmış olabileceğini gösteriyor.

Bu nedenle keşif, yalnızca antropoloji açısından değil, diş hekimliği ve tıp tarihi açısından da büyük önem taşıyor.

Araştırmacılar, Neandertallerin ağrıyı tanıma, müdahale planlama, taş alet seçme ve acı verici bir işlemi uygulama ya da buna dayanma becerisinin, insan sağlığına yönelik bilinçli davranışların çok eski köklere sahip olduğunu gösterdiğini belirtiyor.