İran’ın kritik fay hattı PJAK! Kürt kartı açılırsa ne olur?

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş, bölgedeki güç dengelerini sarsarken, ortaya çıkabilecek yeni jeopolitik senaryolar tartışılıyor. Hava saldırıları ve füze operasyonları üzerinden ilerleyen çatışma yalnızca askeri kapasiteyi değil, İran’ın iç dengelerini ve ülke içindeki etnik fay hatlarını da yeniden gündeme taşıdı. Türkiye açısından en kritik başlıklardan biri de İran’da olası bir iç kargaşa veya rejim zafiyeti durumunda devreye girebilecek ayrılıkçı hareketlerin yaratacağı güvenlik riskleri. Bu noktada terör örgütü PKK’nın İran kolu olarak bilinen PJAK’ın kapasitesi ve sahadaki pozisyonu, dikkatle takip edilen başlıklar arasında.

PJAK BİLMECESİ

Uzmanlara göre İran’a yönelik saldırıların yalnızca askeri hedefleri değil, aynı zamanda Tahran yönetiminin iç bütünlüğünü test eden bir baskı mekanizmasını da içeriyor. İran, balistik füze kapasitesi ve asimetrik savunma stratejisi ile sahada belirli bir denge oluştururken, ülke içindeki etnik ve siyasi fay hatlarının harekete geçirilip geçirilmeyeceği ise önemli bir soru işareti olarak öne çıkıyor. Bu çerçevede en çok tartışılan başlıklardan biri ise İran’daki Kürt hareketleri ve PJAK’ın potansiyel rolü.

Bazı uluslararası güvenlik raporlarında terör örgütünün çekirdek kadrosu ve destek ağlarıyla birlikte 1.500 kişilik bir silahlı kapasiteye sahip olduğu değerlendiriliyor.

ÜÇ BİN TERÖRİST

Terör örgütü PJAK’ın İran sahasında, silahlı kanadı YRK üzerinden faaliyet yürüttüğü biliniyor. Örgütün sahadaki militan sayısına ilişkin farklı tahminler bulunuyor. PJAK kendi açıklamalarında yaklaşık 3 bin aktif militan bulunduğunu öne sürerken, akademik ve güvenlik analizlerinde daha temkinli bir tahminle yaklaşık 2 civarında aktif militandan söz ediliyor.

KRİTİK GEÇİŞ HATLARI

PJAK’ın faaliyet alanı büyük ölçüde İran’ın batı ve kuzeybatı kesimlerinde yoğunlaşıyor. Özellikle Sanandaj, Kermanşah ve İlam hattı örgütün propaganda, lojistik ve militan devşirme faaliyetlerinin görüldüğü bölgeler olarak öne çıkıyor. İran’ın Irak sınırına paralel uzanan dağlık coğrafya ise bu yapıların hareket kabiliyeti açısından stratejik önem taşıyor. Örgüt İran sınırının hemen karşısındaki Kandil Dağları ve çevresinde de kampları bulunuyor. İran-Irak sınırındaki Sardasht, Baneh, Mariwan ve Piranşehr, PJAK’ın hareket kabiliyeti açısından kritik bir geçiş hattı oluşturuyor.

KÜRT NÜFUS 6 MİLYON

İran’daki Kürt nüfusunun dağılımı da tartışmaların merkezinde yer alıyor. Tahminlere göre İran yaklaşık 6 milyon Kürt nüfusu barındırırken, bu rakam ülkedeki nüfusun yaklaşık yüzde 7’lik kısmına karşılık geliyor. Kürt nüfusun en yoğun olduğu bölgelerin başında Sanandaj, Saqqez, Baneh ve Mariwan gibi şehirler öne çıkıyor. Mahabad, Sardasht, Piranshahr ve Urmiye şehirleri de önemli Kürt yerleşim merkezleri olarak biliniyor. Öte yandan Kermanşah, Javanrud ve Paveh şehirleri de Kürt nüfusun yoğun olduğu merkezler arasında bulunuyor. Uzmanlara göre İran’ın batı sınırında yaşanabilecek güvenlik boşluklarının Irak ve Suriye hattındaki dengeleri de etkileyebileceği belirtiliyor.

Kandil ve çevresindeki militan hareketliliğinin artması durumunda Türkiye’nin de yeni risklerle karşılaşacağının altı çiziliyor.

AYAKLANMA OLURSA NE OLUR?

Sahadaki dengeler değişebilir!

Güvenlik analistleri, İran’daki Kürt nüfusun bütün halinde geniş çaplı bir ayaklanmaya katılmasının olası görülmediği görüşünde birleşiyor. Emekli Amiral ve güvenlik analisti Deniz Kutluk da İran içinde bazı “ihanet grupları” bulunduğunu ancak olası ayaklanmaların devlet mekanizmasını otomatik olarak çökerteceği anlamı taşımadığını belirtiyor. “PJAK gibi örgütlerin hemen harekete geçmesini beklemek gerçekçi değil” diyen Kutluk, haberglobal.com.tr aracılığı ile şu değerlendirmelerde bulunuyor: “Kürt grupların kapsamlı biçimde devreye girmesi için İran’da rejim değişikliğinin fiilen başlaması gerekir. Belucilerin geniş çaplı bir isyan başlatması halinde ise sahadaki dengeler farklı bir noktaya evrilebilir.”

Kutluk’a göre en kritik başlıklardan biri Türkiye’nin pozisyonu:

“İran’da merkezi otorite zayıflar, Devrim Muhafızları ikiye bölünür ve yönetim boşluğu oluşursa iç savaş riski doğabilir. Bu durum da Suriye’deki tabloya benzer bir Kürt otonom yapısı riski taşımaktadır. Ancak mevcut durumda İran’ın dokusuna kadar işlemiş bir Devrim Muhafızları ağı bulunduğunu, bunun kısa sürede çözülecek bir yapı olmadığı unutulmamalı.”

SÖZDE ‘ÖZ YÖNETİM’ RİSKİ

Güvenlik ve terör politikaları uzmanı Ünal Atabay’a göre savaşın uzaması İran içinde yeni ve karmaşık bir güç boşluğu ortaya çıkabilir. Atabay, İran’ın da tıpkı Suriye’deki Esad yönetimine benzer şekilde merkezi otoritesini büyük ölçüde kaybetmiş ancak ayakta kalmayı sürdüren bir rejime dönüşebileceğini ifade ederken, “Bu durumda Batı İran’daki PJAK ve benzeri yapılar boşluktan faydalanır. PKK/PJAK İran’da sözde ‘öz yönetim’ modeli oluşturabilir” ifadelerini kullanıyor.

İran’daki karakol ve askeri birimler yoğun ABD-İsrail bombardımanı altında.

“KANLI ÇATIŞMALAR OLUR”

Emekli Büyükelçi ve Strateji Uzmanı Halil Akıncı ise bölgedeki gelişmeleri değerlendirirken, İran ile ABD-İsrail arasında başlayan çatışmanın sahadaki kara ayağında Kürt hareketlerinin rol oynayabileceği görüşünü dile getiriyor. Akıncı’ya göre saldırının ilk günlerinden itibaren dile getirilen bu senaryo giderek daha belirgin hale geliyor. İran yönetiminin ise Türkiye’de olduğu gibi PJAK/PKK çizgisindeki yapıların tüm İran Kürtlerini temsil ettiği bir tabloyu kabul etmesinin mümkün olmadığını belirten Akıncı, böyle bir durumda sahada sert ve kanlı çatışmaların yaşanmasının kaçınılmaz olacağını ifade ediyor.

“İKİ NEDEN VAR”

Kürt örgütlerinin sahada henüz açık bir harekete geçmemesine de değinen Akıncı’ya göre bunun iki muhtemel nedeni bulunuyor. İlk ihtimal, Kürt grupların olası bir destek ya da müdahale karşılığında ne elde edeceklerinin pazarlığını yapmaları. İkinci ihtimal ise bombardımanın sürmesini bekleyerek İran’ın askeri kapasitesinin daha da zayıflamasını gözetmeleri.

[email protected]

Kaynak: Web Özel