Fidan: ABD-İran savaşı tehdidi yok, diplomatik çözüm mümkün
Üst düzey Türk diplomat, İran meselesinin Ankara için merkezi bir odak noktası olmayı sürdürdüğünü belirterek, bölgenin başka bir savaşa dayanamayacağını ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın dosyayı yakından takip ettiğini vurguladı.
İranlı ve ABD’li yetkililerin iki gün önce Umman’da nadir görüşmelerde bulunduğunu ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi’nin mevkidaşlarına tartışmalar hakkında bilgi verdiğini belirtti.
Fidan, İran dosyasında çözüme ulaşılması durumunda başka konuların da masaya getirilebileceğini ifade ederek, nükleer anlaşmazlığın öncelikle ABD ile küresel güvenlik arasındaki bir mesele olduğunu, diğer konuların ise bölgesel olduğunu ve ABD güvenliğiyle doğrudan bağlantılı olmadığını kaydetti.
Nükleer sorunun çözülmesinin diğer anlaşmazlıklarda ilerlemeyi kolaylaştıracağına dair bir inancın bulunduğunu ve Ankara’nın uygulanabilir bir çerçeve oluşturmak amacıyla bu görüşünü her iki tarafa da ilettiğini söyledi. Fidan, tarafların genellikle düşmanlıkların olduğu yerde alternatif senaryolar hazırladığını, bu dinamiğin sürpriz olarak görülmemesi gerektiğini sözlerine ekledi. ABD’nin büyük filolar, bombardıman uçakları ve stratejik varlıkları konuşlandırmak gibi baskı gösterilerine ve İran’ın füze sayısını artırma yönündeki açıklamalarına, olası bir çatışmanın her ikisi için de maliyetli olacağına dair işaretler olarak işaret etti. “Birincisi güç göstermek, ikincisi hazırlıklı olmak” dedi.
İran’da rejim değişikliği mümkün değil
Fidan, İran’da ABD’nin hava saldırılarıyla rejim değişikliğinin mümkün olup olamayacağı yönündeki soruya yanıt olarak, rejimlerin hava saldırılarıyla değişmediğini söyledi.
İran’da rejim değişikliğinin mümkün olduğunu düşünmüyorum” dedi.
Fidan, İran’da rejim değişikliği fikrini gerçekçi bularak reddetti ve bu tür beklentilerin “boş bir hayal” anlamına geldiğini söyledi.
Daha makul bir senaryonun, hükümetin kamu hizmetlerini sağlayamaması nedeniyle zayıflaması ve mevcut liderliği radikal kararlar almaya ve rotayı değiştirmeye sevk etmesi olacağını söyledi. He noted that discussions take place on two levels – formal talks and more candid exchanges – and argued that the problem lies not in Iran’s system itself but in the decisions and policies it pursues.
Fidan, İran’ın köklü devrimci kadrosunun, geleneksel ulus devlet modeli yerine 1979 devriminin şekillendirdiği bir yaklaşımla ülkeyi yönetmeye devam ettiğini ve yapısal zorluklar yarattığını söyledi.
Fidan, İran’ın bomba üretmediğini ancak buna yakın yetenekler geliştirdiğini, bunun da ülkeyi yaptırımlara maruz bıraktığını söyledi. “İnsanlar bunu yanlış anlıyor” dedi. “Bomba üretmiyorlar ve bunu amaçladıklarına dair bir kanıt da yok, ancak uranyumu endişe yaratacak düzeyde zenginleştiriyorlar. Eldeki konu uranyum zenginleştirmedir.”
Fidan, müzakereler devam ederken İran’ın vurulduğunu anımsatarak, 12 gün süren Haziran savaşı sırasında Washington’un Ankara’yı, müzakereler planlanmışken bile “saatler içinde her şeyin olabileceği” yönünde uyardığını anlattı.
“The US was the one talking; Israel was the one striking,” he said, adding that conditions may be different this time and that Türkiye is doing all it can to avert a catastrophe. İran’ın, yer, yöntem ve katılımcılar da dahil olmak üzere müzakereler için yerleşik kuralları olan kendi karar alma yapısına sahip olduğunu belirtti. Ankara, İranlı ve ABD’li yetkililerin ayrı odalarda arabulucu aracılığıyla konuşmak yerine yüz yüze görüşmelerini teşvik ederek farklı bir yöntem önerdi, ancak İran, Umman’da kullanılan sistemi sürdürmeyi tercih etti ve Ankara, komşusunun seçimine saygı duyuyor.
Fidan, İran’ın varoluşsal açıdan büyük zorluklarla karşı karşıya olduğunu ve Türkiye’nin şubat ayı başlarında aralarında Katar, Suudi Arabistan, Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin de bulunduğu bölgesel ortaklarla kapsamlı istişarelerde bulunduğunu ve bu ortakların da yoğun ilgi gösterdiğini söyledi. Türkiye’nin, Filistin meselesine ilişkin görüşmelerde bölge ülkelerini ortak fikirler etrafında bir araya getirdiğini ve güçlü bir diplomatik çaba sarf ettiğini sözlerine ekledi. “We suggested showing the same kind of solidarity on the Iran issue,” he said, proposing a joint platform to build consensus and present a unified message to the parties. Kendisi, ABD’nin bu yaklaşımı memnuniyetle karşıladığını ve bu yaklaşımın bölgesel sahiplenmeyi ve koordineli eylemi teşvik ederek Gazze’de etkili olduğunu kanıtladığını belirtti. Fidan, “Güçlü bir ekip olarak ilerliyoruz ancak zorluklar halen devam ediyor” dedi.
‘Bölgesel işbirliğinin yeniden tesis edilmesi hayati önem taşıyor’
Fidan, bölgenin daha güçlü iş birliği platformlarına ihtiyacı olduğunu belirterek, en acil ihtiyacın bölge ülkelerinin karşılıklı güveni yeniden tesis etmesi olduğunu vurguladı.
Bu güven açığının giderilmesi gerektiğini kaydeden Erdoğan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın perspektifinin askeri, siyasi ve ekonomik alanlarda bölgesel dayanışmanın kurumsallaştırılmasına odaklandığını kaydetti. Bu fikirler üzerinde süregelen tartışmaların önemli olduğunu ve birçok ileri önerinin şu anda masada olduğunu söyleyerek sözlerine devam etti. Yakın gelecekte bölgesel istikrara katkı sağlayacak gelişmeler beklediğini de sözlerine ekledi.
Suriye’de kan dökmek yerine diyalog gerekli
Fidan, Suriye’nin birlik ve toprak bütünlüğünün korunması konusunda sınırlı ilerleme kaydedildiğini ancak sürecin kan dökülerek değil diyalog yoluyla ilerletilmesinin önemini vurguladı.
Daha fazla çalışma yapılmasına rağmen, terör örgütü PKK’nın Suriye kolu YPG’nin işgal altındaki bölgelerden çekilmesinin ve ağırlıklı olarak YPG/PKK’nın kontrolündeki bölgelerde yeniden konumlanmasının önceki haritalara göre bir ilerleme kaydettiğini kaydetti.
Yine de her iki tarafta da güvensizliğin devam etmesi nedeniyle mevcut anlaşmalar kapsamında gerekli olan ek adımların tamamlanması gerektiğini söyledi. Fidan, YPG’nin tarihi bir dönüşümden geçmesi, daha gerçekçi, Suriye odaklı, Irak’ın ve Türkiye’nin güvenliğini tehdit etmeyen, PKK’nın hedefleriyle uyumlu olmayan bir duruş sergilemesi gerektiğini savundu. Kendisi, böyle bir değişimin Kürt topluluklarının meşru siyasi katılımı için alan yaratacağını da sözlerine ekledi. He said Türkiye has conveyed this message to the Syrian president as well and will follow the process closely, emphasizing that equal rights for all Syrian citizens are essential.
Fidan, Kürt topluluklarının yıllar boyunca farklı kontrol güçleri altında kalması nedeniyle Şam’la ilişki kurma fırsatının çok az olduğunu, ancak artık yavaş yavaş yeniden bağlantı kurduklarını ekledi. Türkiye’nin uzun süredir Suriyeli Kürtlere karşı duyarlı bir yaklaşım sergilediğini, cumhurbaşkanıyla geçmiş toplantılarda vatandaşlık eksikliğini ve aidiyet duygusunu dile getirdiğini söyledi. Tüm Sünni Arapları DEAŞ üyesi olarak gösteren PKK kaynaklı iddialar ve tüm Kürtleri PKK veya YPG olarak gösteren karşıt söylemler de dahil olmak üzere zehirli söylemlerin kök saldığını kaydetti. Bunların izole edilmesi gerektiğini söyledi. Fidan, Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şaraa ve meslektaşlarının sivillere baskı yapmadıklarını söyleyerek duruşunu övdü ve bu faslın hem Kürtlerin hem de Arapların yararına olacak, Türkiye’nin güvenlik kaygılarını hafifletecek ve Suriye’nin daha istikrarlı bir geleceğe doğru ilerlemesine yardımcı olacak şekilde kapanmasını umduğunu ifade etti.
Türk diplomatik kaynaklara göre, Pazartesi günü erken saatlerde Fidan, İranlı mevkidaşı ile devam eden nükleer müzakereler hakkında telefonda görüştü.
ABD Başkanı Donald Trump’ın, Türkiye’nin doğu komşusunda haftalardır devam eden ölümcül protestoların ardından İran’ı vurmakla tehdit etmesi sonrasında Türkiye, İran ile ABD arasındaki doğrudan görüşmelerin potansiyel mekanlarından biri olarak seçildi. İran geçen çarşamba günü yaptığı açıklamada, müzakerelerin format ve yer konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle çökebileceği yönündeki söylentiler üzerine görüşmelerin Cuma günü Umman’ın Muscat kentinde yapılacağını açıklamıştı.
İran ve ABD ile yakın bağlarını koruyan Ankara, son birkaç haftadır gerilimin giderek artması nedeniyle diyaloğu savunuyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kriz sırasında hem Trump hem de İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeshkian ile telefon diplomasisi yürütürken, Araghchi de Ocak ayında İstanbul’da Türk mevkidaşı Fidan ile görüşmüştü.