İngiltere Başbakanı Starmer’ın İşçi Partisi yerel seçimlerde hezimete uğradı, istifa etmeyecek

Veriler, partinin onlarca yılın en kötü sonuçlarından birine doğru ilerlediğini gösteriyor. İşçi Partisi ayrıca tarihinde ilk kez Galler Parlamentosu’nun kontrolünü kaybetme ve İskoçya’da iktidara gelme hedeflerinden uzaklaşma riskiyle karşı karşıya.

Aşırı sağ, Yeşiller ve Liberal Demokratlar; geleneksel olarak ülkeyi yöneten iki büyük partiye karşı giderek daha parçalı ve daha öfkeli hale gelen seçmenin tepkisinden en fazla yararlanan taraflar oldu.

İlk sonuçlar, İşçi Partisi’nin özellikle Nigel Farage’ın aşırı sağcı Reform Partisi’ne belediye meclisi üyeleri kaybettiğini, soldan ise Yeşil Parti’ye oy kaptırdığını gösteriyor. Sol seçmen, Yeşillerin yükselişi ve halihazırda güçlenen Liberal Demokratlarla bölünürken, en çok kazanç sağlayan parti Reform gibi görünüyor. Reform, ülkenin büyük bölümünde Muhafazakâr Parti’nin yerini almaya başladı.

BBC’nin mevcut verilere dayanan tahminlerine göre İşçi Partisi, 2022 yerel seçimlerine kıyasla 16 puan, 2024 genel seçimlerindeki oy oranına kıyasla ise 19 puan geriledi. Bu düşüş özellikle partinin daha güçlü olduğu bölgelerde ve kendini Müslüman olarak tanımlayan nüfusun yoğun olduğu seçim çevrelerinde belirginleşti. İşçi Partisi’nin, seçime konu olan yaklaşık 5 bin belediye meclisi üyeliğinden 1.500 ila 2.000’ini kaybetmesi bekleniyor. Bu, Birleşik Krallık’ta bir partinin yerel seçimlerde aldığı en kötü sonuçlardan biri olabilir.

Starmer, cuma sabahı Londra’daki bir Metodist kilisesinde İşçi Partili belediye meclisi üyeleri ve parti aktivistleriyle yaptığı toplantıda, “Sonuçlar zor oldu, çok zor oldu ve bunu yumuşatmanın hiçbir yolu yok” dedi. “Sorumluluğu üstleniyorum. Seçmenler böyle bir mesaj verdiğinde düşünmemiz ve karşılık vermemiz gerekir.”

Başbakan bu karşılığın nasıl olacağını netleştirmedi ancak vaat ettiği “değişimi gerçekleştirmek” için devam etme “kararlılığına” sahip olduğunu söyledi. Sky News muhabiri Starmer’a istifa edip etmeyeceğini sorduğunda Başbakan, “Hayır, bırakıp ülkeyi kaosa sürüklemeyeceğim. Bu zorluklarla yüzleşmek için seçildik ve yapacağımız şey de bu” yanıtını verdi. Starmer ayrıca önümüzdeki günlerde ülke için yeni öneriler içeren ve vatandaşlara daha fazla “umut” mesajı verecek bir konuşma yapacağını açıkladı.

İşçi Partisi içinden eleştiriler

Bu sırada parti içindeki eleştiriler ve hayal kırıklıkları artıyor. Manchester milletvekili ve 2020’de Starmer’a karşı parti liderliği yarışına girmiş olan Rebecca Long-Bailey, “Gerçekten yıkıcı bir gece oldu” dedi.

Cuma sabahı oy sayımı henüz yeni başlamıştı, ancak gece saatlerinde bazı İşçi Partili temsilciler Starmer’ın istifasını istemeye başlamıştı. İşçi Partisi milletvekili ve grubun sosyalist kanadından John McDonnell, BBC’ye yaptığı açıklamada Starmer’ın artık partiye zarar verip vermediğini düşünmesi gerektiğini söyledi: “Bu durumdan nasıl çıkacağımıza dair bu konuşmayı şimdi yapmak daha iyi.”

İngiltere’nin kuzeyindeki Hartlepool milletvekili Jonathan Brash da Starmer’ın istifasını istedi. Brash’ın eşi, aynı kentte belediye yönetiminin lideriydi ve koltuğunu kaybeden yüzlerce İşçi Partili belediye meclisi üyesinden biri oldu.

İlk sert eleştiriler daha çok yerel liderlerden geldi. İngiltere’nin kuzeyindeki Hull’da İşçi Partisi lideri Daren Hale, “Keir Starmer’a kötülük dilemem ama o bu görev için doğru kişi değil” dedi.

Starmer ve bazı bakanları, İşçi Partisi içinde şimdi bir lider değişimi yarışının yaratacağı maliyete dikkat çekiyor. Başbakan Yardımcısı ve Adalet Bakanı David Lammy, cuma günü BBC’ye yaptığı açıklamada, “Uçuş sırasında pilot değiştirmezsiniz. Yolunuza devam eder ve hükümetlerin, özellikle iktidarda olanların, bazen zorlandığını kabul edersiniz” dedi.

Başbakana ve parti liderine yönelik herhangi bir meydan okuma için Avam Kamarası’ndaki 403 İşçi Partili milletvekilinden en az 81’inin desteği gerekiyor.

Perşembe günü kullanılan oyların sayımı ülkenin büyük bölümünde bugün de sürecek. Bu sayım, Galler ve İskoçya’daki kritik özerk parlamento seçimlerini de kapsıyor.

Galler Parlamentosu seçimlerinde anketler, Galler milliyetçisi Plaid Cymru’nun 1999’da Galler Özerk Meclisi’nin kurulmasından bu yana ilk kez zafer kazanabileceğini gösteriyor. İşçi Partisi o tarihten bu yana Galler’i yönetiyor ve bölgede bir asırdır siyasi lider konumundaydı. Bu arada İskoç Ulusal Partisi, SNP, yolsuzluk skandallarına rağmen 2007’den bu yana yönettiği İskoçya Parlamentosu’ndaki çoğunluğunu korumayı umuyor. İskoçya’daki İşçi Partisi lideri Anas Sarwar, mart ayında Starmer’a istifa çağrısı yapmıştı.

İşçi Partisi’nde ne oluyor?

Birleşik Krallık’taki More in Common araştırma şirketinin direktörü Luke Tryl, “İşçi Partisi sağdan, soldan ve merkezden kaybediyor” diyor. Tryl’ın seçim öncesi anketleri, eski İşçi Partisi seçmenlerinin yaklaşık aynı oranlarda, yani yüzde 11 civarında, Nigel Farage’ın aşırı sağcı Reform Partisi’ne ve Zack Polanski liderliğindeki, İşçi Partisi’ne göre daha solda konumlanan Yeşil Parti’ye geçtiğini gösteriyordu.

Tryl, bu durumu 2022-2024 arasında Muhafazakâr Parti’nin çöküşüne benzetiyor ve bu çöküşün bu seçimlerde de devam ettiğini söylüyor.

Seçmenlerle açık ve kamuya açık tartışma grupları düzenleyerek motivasyonlarını anlamaya çalışan Tryl, son aylarda farklı bölgelerden, farklı koşullara ve siyasi eğilimlere sahip insanların şikâyetlerinde aynı kalıbın tekrarlandığını görmenin kendisini şaşırttığını belirtiyor: “Toplumsal sözleşmenin bozulduğu, doğru şeyleri yapmanın ilerleme getirmediği ve başkalarının bundan faydalandığı hissi.”

Değişen şey ise bu “başkalarının” kim olduğu algısı. Sola daha yakın seçmenlere göre bu “başkaları”, siyasetçiler tarafından korunan milyonerler. Sağa daha yakın seçmenlere göre ise yabancılar ve çalışmayıp kamu yardımlarıyla geçinen kişiler. Tryl, “İktidardaki partiye karşı bir duygu var” diyor.

Çukurlar, faturalar ve Gazze

Yerel seçimlerde oy verirken en sık dile getirilen endişeler belediye vergileri ve yollardaki çukurlar oldu. Ülkenin sokak ve yollarında, İspanya ve diğer ülkelerdeki düzgün asfalt yerine delikler ve yamalarla dolu yollar artık ciddi bir sorun haline gelmiş durumda.

Ancak oylamaya damga vuran konuların çoğu ulusal meselelerdi.

Yaşam maliyetinin, özellikle konut, enerji ve gıda alanlarında artmaya devam etmesi iktidardaki partiye zarar verdi. Ipsos verilerine göre ekonomiye ilişkin değerlendirme son 48 yılın en kötü seviyesinde. Son aylarda kötümserlik arttı: Tarihte kaydedilen en kötü on göstergenin beşi bu İşçi Partisi hükümeti döneminde yaşandı.

Bir diğer sorun, Starmer’ın Washington Büyükelçisi olarak atadığı Peter Mandelson konusunda yaşanan skandal oldu. Starmer, Jeffrey Epstein ile ilişkisi nedeniyle Mandelson’ı dokuz ay sonra görevden almıştı. Mandelson şimdi de 20 yıl önce Gordon Brown hükümetine ait gizli bilgileri paylaştığı iddiasıyla polis tarafından soruşturuluyor.

Yerel seçimleri etkileyen bir başka mesele de Orta Doğu’daki çatışma oldu. Bir yandan Yeşiller, İşçi Partisi’nin Gazze savaşı ve İsrail’le ilişkiler konusundaki bölünmüşlüğü nedeniyle oy kazandı. Diğer yandan aşırı sağ da ilerleme kaydetti; Starmer hükümetinin son haftalarda Birleşik Krallık’ta yaşanan antisemitik saldırılara karşı yeterince şey yapmadığını söyleyen Yahudi toplumunun eleştirilerinden yararlandı.

Şimdi ne olacak?

Başbakan ve hükümetindeki bazı isimler, Starmer’ın parti liderliğinden ve başbakanlıktan ayrılmayacağını tekrarlıyor ve Muhafazakâr Parti hükümetlerinde yaşanan kaosa karşı uyarıda bulunuyor.

Eğer en az 80 milletvekili parlamentoda Starmer’ı devirmek için oy kullanırsa, onun başlıca rakipleri arasında Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham, eski Başbakan Yardımcısı Angela Rayner ve mevcut Sağlık Bakanı Wes Streeting yer alabilir. Ancak Burnham şu anda milletvekili olmadığı için aday olamaz. Angela Rayner ise vergileriyle ilgili henüz çözülmemiş bir tartışma nedeniyle görevinden istifa etmişti. Seçmenler arasında en popüler isim ise Burnham.

Ipsos’un nisan sonunda yayımladığı verilere göre Britanyalıların yarısı Starmer’ın başbakanlıktan istifa etmesi gerektiğini düşünüyor. Britanyalıların yüzde 67’si ülkelerinin yanlış yönde ilerlediğine inanıyor ve İşçi Partisi’nin 14 yıllık Muhafazakâr hükümetlerin ardından 2024’te iktidara gelmesinden bu yana hiçbir değişiklik görmediklerini söylüyor.