Gıda baronlarına adım adım takip! 8 liralık ürünler nasıl 24 lira oldu?
Yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatların nasıl yükseldiğini araştıran soruşturma, 15 Eylül’de 22 ile yayılan operasyonla yeni bir aşamaya geçti. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü “Tarladan Markete Fiyat Yolculuğu” soruşturmasında 41 büyük dağıtıcı firmanın yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi. 22 ilde 109 iş yeri ve ikamette arama yapıldı. Soruşturma kapsamında gözaltına alınan 40 kişinin tamamı daha sonra tutuklandı. Hakkında gözaltı kararı bulunan bir şüphelinin yakalanması için çalışmaların sürdüğü bildirildi. Ancak operasyonun arkasındaki çalışma günler içinde başlamadı. Dosyada yer alan incelemeler, farklı kurumlardan alınan kayıtların karşılaştırılması ve üreticilerin tek tek dinlenmesiyle oluşturuldu.
İLK İZ HAL KAYITLARI
Soruşturmanın önemli kaynaklarından biri Ticaret Bakanlığı’ndaki Hal Kayıt Sistemi verileri oldu. Başsavcılık, Rekabet Kurulu, Ticaret Bakanlığı ile İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin ve Antalya büyükşehir belediyelerinin hal müdürlüklerinden şüpheli firmaların sebze ve meyve ticaretindeki işlem hacimlerini istedi. Bunun yanında Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan Çiftçi Kayıt Sistemi verileri temin edildi.
ÇİFTÇİLERE GİDİLDİ
Soruşturmanın en geniş ayağını ise üreticilerin ifadeleri oluşturdu. Vergi Denetim Kurulu’nun çalışması kapsamında yaklaşık 1029 çiftçinin beyanına başvuruldu. Çiftçilere sattıkları ürünün ne olduğu, ne kadar ürün sattıkları, ürünü hangi fiyattan verdikleri ve ürünün hangi şartlarda tedarikçiye ulaştığı soruldu. Ardından bu beyanlar, firmaların düzenlediği müstahsil makbuzları ve diğer alış-satış belgeleriyle karşılaştırıldı. Bazı tedarikçilerin gerçek alış fiyatından daha yüksek bedeller gösteren müstahsil makbuzları düzenlediği, ürün arzını olduğundan düşük gösterdiği, maliyetleri yükselttiği veya tedarik zincirini gereksiz biçimde uzattığı tespit edildi.
FİYATLAR BÖYLE ŞİŞİRİLDİ
Dosyadaki örneklerden biri kapya biber üzerinden ortaya çıktı. Bir üretici, soruşturma kapsamında incelenen firmaya kapya biberi kilogramı 8-9 liradan sattığını beyan etti. Ancak aynı ürün için firmanın düzenlediği müstahsil makbuzlarında kilogram fiyatlarının 18,70 ile 23,95 lira arasında gösterildiği belirlendi. Başka bir üretici de kilogramını en fazla 11,50 liradan sattığı kapya biber için makbuzda 18,70 lira gösterildiğini söyledi.
OLMAYAN ÜRÜNE DE MAKBUZ
Soruşturma dosyasındaki bir başka kayıt ise ürün miktarlarıyla ilgili. Bir üreticinin adına yaklaşık 1 milyon 236 bin liralık müstahsil makbuzu düzenlendiği belirlendi. Ancak üretici, söz konusu ürünü hiç üretmediğini ve firmaya satmadığını beyan etti. Başka bir üretici ise salçalık domatesi kilogramı 2-3 liradan sattığını ve toplam satışının yaklaşık 70 ton olduğunu söyledi. Buna karşılık adına düzenlenen makbuzlarda 171 bin 544 kilogram ürün gösterildiği ve kilogram fiyatının ortalama 4,87 lira olarak kaydedildiği tespit edildi. Bir firmanın da hayatını kaybetmiş 6 kişi adına müstahsil makbuzu düzenlendiği belirlendi.
TÜKETİCİ MAĞDUR OLDU
Operasyonun konusu olan iddiaların tüketici tarafındaki karşılığı ise ürünün üreticiden çıktığı fiyatla marketteki fiyat arasındaki farkta görülüyor. Türkiye Ziraat Odaları Birliği’nin 1 Eylül 2026 tarihli verilerine göre ağustos ayında üretici ile market arasındaki en yüksek fiyat farkı limonda görüldü. Üreticide 10 lira olan limonun markette 84,84 liraya, üreticide 10,66 lira olan havucun 51,20 liraya, üreticide 18,75 lira olan elmanın ise 89,60 liraya satıldığı açıklandı. 14 Temmuz ve 3 Eylül tarihli raporların ardından soruşturma dosyasındaki incelemeler tamamlandı ve 15 Eylül’de operasyon aşamasına geçildi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında gözaltı kararı verdi.