Çocuklarda nikotin alarmı! Türkiye endüstrinin kıskacında
Türkiye’de tütün ve nikotin ürünleri tartışması yeniden gündemde. Sağlığa Evet Derneği’nin açıkladığı veriler ise asıl tehlikenin yeni nesil nikotin ürünlerinde büyüdüğüne işaret ediyor. 2026’da iki üniversite hastanesinde 10-19 yaş grubundaki 488 çocuk ve genç üzerinde yapılan araştırmada, katılımcıların yüzde 21,9’unun en az bir kez elektronik sigara kullandığı, yüzde 12,5’inin ise son 30 gün içinde e-sigara tükettiği belirlendi. Araştırmaya göre çocuk ve gençlerin yüzde 27’si sosyal medyada elektronik sigara içeriği veya reklamıyla karşılaşırken; yakın arkadaşında e-sigara kullananların oranı yüzde 35,9’a, klasik sigara kullananların oranı ise yüzde 46,1’e ulaşıyor. Uzmanlara göre nikotin endüstrisinin yeni reklam alanı artık billboardlardan çok sosyal medya algoritmaları.
8,5 MİLYON KAÇAK ÜRÜN
Yeni nesil nikotin ürünlerindeki büyümenin bir başka boyutu ise kaçak pazar. Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü verilerine göre yalnızca 2025’in ilk 10 ayında 8 milyon 584 binden fazla kaçak elektronik sigara ele geçirildi. Sağlığa Evet Derneği, kaçak pazarın büyüklüğünün daha sonra “vergi kaybı” ve “piyasanın düzenlenmesi” gerekçeleriyle yasallaştırma tartışmalarına zemin hazırladığı görüşünde. Dernek temsilcileri ayrıca bunun tütün endüstrisinin farklı ülkelerde başvurduğu klasik stratejilerden biri olduğunu savunuyor.
SİGARA SATIŞI 160 MİLYA ÇIKTI
Türkiye’de klasik sigara tüketiminde de tablo dikkat çekici. Derneğin aktardığı verilere göre sigara satışları son 12 yılda yıllık ortalama yaklaşık yüzde 5 artarak 2025’te 160 milyar adede ulaştı. Sağlık Bakanlığı’nın Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması 2023 sonuçlarında ise tütün kullanım oranı erkeklerde yüzde 46,1, kadınlarda yüzde 23,6, toplamda yüzde 34,8 olarak kaydedilmişti. Uzmanlara göre bu tablo, yalnızca yeni yasa çıkarmanın değil mevcut düzenlemelerin etkin uygulanmasının önemini ortaya koyuyor.
“DAHA AZ ZARARLI” SÖYLEMİ
Tütün sektörünün son yıllardaki en önemli strateji değişimi ise elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri üzerinden ilerliyor. Bu ürünler “dumansız”, “alternatif” ve “zarar azaltıcı” ifadeleriyle pazarlanırken Sağlığa Evet Derneği, “daha az zararlı” ifadesinin “zararsız” anlamına gelmediğine dikkat çekiyor. Derneğe göre geleneksel sigara şirketlerinin önemli bölümünün yeni nesil nikotin ürünleri pazarına da girmesi, sektörün sigaradan vazgeçmekten çok nikotin bağımlılığını farklı ürünlerle sürdürmeye çalıştığını gösteriyor. Sağlığa Evet Derneği Başkanı Prof. Dr. Elif Dağlı ise Türkiye’nin yeni bir tütün yasasından önce mevcut kuralları uygulaması gerektiğini vurgulayarak, “Tütün kanunlarımız yeterlidir. Yenisi değil, olanın uygulanması gereklidir” değerlendirmesinde bulunuyor.
HALK SAĞLIĞI TEHDİT ALTINDA
Prof. Dr. Dağlı şu uyarılarda da bulunuyor: “Türkiye’de 18 yaş altında bağımlı hale gelmiş yüzbinlerce çocuk var. Satış yasağına rağmen bu çocuklar sigara ve diğer nikotin ürünlerine rahatça erişebiliyor. Yeni ürünlerin önünün açılması halinde tablo çok daha ağırlaşabilir. Elektronik sigara ve benzeri ürünlerin ‘daha az zararlı’ söylemiyle normalleştirilmesi, yeni bir bağımlılık dalgasının önünü açabilir. Yeni tütün ve nikotin ürünlerinin Türkiye pazarına sokulması halk sağlığı açısından çok ciddi sonuçlar doğurur. Mevcut yasaların eksiksiz uygulanması ve endüstrinin yeni ürün stratejisinin önünün kesilmesi gerekiyor. Çocuklarımızın yeni nikotin ürünleriyle heba edilmesine izin vermemeliyiz.”