Çin Yuanı ile ödeme! 2 milyon dolarlık hat nasıl işliyor
Küresel enerji ticaretinin kalbi sayılan Hürmüz Boğazı’nda savaş sonrası oluşan yeni düzen, deniz taşımacılığında fiili bir “ücretli geçiş sistemi” yarattı. İran’ın kontrolünde ortaya çıkan bu hatta, artık bazı tankerler için 2 milyon dolara varan ödemeler alınıyor. Uluslararası hukuku zorlayan bu yeni model, enerji piyasalarından jeopolitiğe kadar geniş bir etki alanı yaratıyor. ABD ile İran arasında varılan geçici ateşkesin ardından Tahran yönetimi, boğazdan geçen gemi trafiğini sıkı şekilde kontrol altına alırken günlük geçiş sayısı yaklaşık bir düzine gemiyle sınırlandırılırdı. Geçişler İran Devrim Muhafızları’nın (IRGC) denetimine bağlandı. Bu izin sürecinde geçiş ücreti, geminin büyüklüğüne ve taşıdığı yüke göre belirleniyor. Koridorun nasıl çalıştığı ile ilgili detaylar da ortaya çıkmaya başladı.
Armatörler ve brokerlar İran tarafıyla geçiş koşullarını görüşüyor. (Fotoğraf: AA)
ÖZEL BİR HAT
Gemiler artık uluslararası deniz yolunu doğrudan kullanmak yerine, İran kıyılarına yakın özel bir koridordan geçiyor. Bu hat, Hürmüz Boğazı’ndaki Keşm ve Larak adaları arasından geçiyor ve İran tarafından “güvenli rota” olarak tanımlanıyor. Geçiş süreci birkaç aşamadan oluşuyor. Bu aşamalardan ilki ön müzakere. Armatörler ve brokerlar İran tarafıyla geçiş koşullarını görüşüyor. Daha sonra ödeme aşamasına geçiliyor. Ücretler çoğu zaman Çin yuanı veya kripto para ile yapılıyor. Ödemenin ardından onay süreci başlıyor ve IRGC, geminin geçişine izin veriyor. Gemiler Devrim Muhafızları’nın refakatinde belirlenen dar koridoru izliyor. Bu süreçte İran, sadece transit ücreti değil; güvenlik, eskort ve idari işlem kalemlerini de “hizmet”e dahil ediyor.
KİMLER GEÇEBİLİYOR?
İran’ın uyguladığı sistem tüm gemilere eşit uygulanmıyor. Körfez’de üç katmanlı bir yapıdan söz ediliyor. Buna göre İran veya müttefik ülke gemileri, ücretsiz ya da düşük ücretli geçiş yapabiliyor. Tarafsız olarak görülen ülkeler ise müzakereyle belirlenen bir ücret ödemek zorundalar. ABD ve müttefiklerine yakın ülkeler ise ya doğrudan engelleme ya da çok yüksek maliyetle geçiş yapabiliyor. Bu durumun, küresel ticarette yeni bir dönemi işaret ettiği belirtiliyor.
TRAFİK AZALDI
Savaş öncesinde günde 100’den fazla geminin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda trafik keskin biçimde azaldı. Bazı günlerde geçiş sayısı tek hanelere kadar düşerken, bu durum enerji akışında ciddi aksamalara yol açtı. Buna rağmen belirli sayıda gemi yeni sisteme uyum sağlayarak geçiş yapmayı sürdürüyor. Son haftalarda onlarca geminin İran’ın belirlediği rotayı kullanarak boğazı geçtiği bildiriliyor.
YENİ GELİR KAPISI
Uzmanlara göre bu sistem, İran için yalnızca bir güvenlik önlemi değil, aynı zamanda yeni bir ekonomik araç. Hürmüz Boğazı’ndan geçen küresel petrolün yaklaşık yüzde 20’si dikkate alındığında, bu ücretlendirme modeli milyarlarca dolarlık gelir potansiyeli yaratıyor. Tahminlere göre sistem tam kapasite çalışırsa İran’ın yıllık 7–8 milyar dolar civarında ek gelir elde etmesi mümkün.
İran’ın yıllık 7–8 milyar dolar civarında ek gelir elde edebileceği belirtiliyor.
HUKUKA AYKIRI
Ancak “2 milyon dolarlık hat”, hukuki tartışmayı da beraberinde getiriyor. Uluslararası deniz hukukuna göre doğal boğazlardan geçiş serbest olması ve ücretlendirme yapılmaması gerektiği belirtiliyor. ABD ve Avrupa ülkeleri, İran’ın uygulamasını “yasadışı” olarak nitelendirirken; Tahran ise savaş koşulları ve güvenlik gerekçelerini öne sürüyor.
[email protected]
Kaynak: Web Özel