BM’de seçim zamanı: Yeni genel sekreter kurumu işlevli hale getirebilecek mi?
Dış Haberler
ABD öncülüğündeki Batı kendi kurduğu küresel düzeni yıkarken işlevsizliği gözler önüne serilen Birleşmiş Milletler (BM), bir sonraki genel sekreterini belirliyor. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in yerini almak isteyen dört aday, bu hafta mülakata çıkacak. Dünyada artan çatışmalara yönelik çözümsüzlüğü ve taraflı kararları nedeniyle eleştirilerin ve reform çağrılarının odağındaki kurumun başına, Latin Amerika’dan bir kadının seçilmesi gündemde.
4 ADAY YARIŞIYOR
BM genel sekreterliğine adaylar arasında, kurumun farklı birimlerinde önemli görev alan isimlerden 2’si kadın 3 Latin Amerikalı, bir de Afrikalı aday var. Geleneksel olarak genel sekreterlik görevi, bölgelere göre dönüşümlü veriliyor. BM Güvenlik Kurulu’nun daimi üyeleri ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa’nın Genel Kurul’da seçilecek bir ismi veto etme yetkisi bulunuyor. İngiltere ve Fransa, BM genel sekreterliği koltuğunda bir kadın görmek istediklerini belirtmişti.
ADAYLAR KİM
Diplomat Bachelet
BM Genel Kurulu’nda 193 ülkenin temsilcilerinin sorularını yanıtlayacak adaylardan ilki, Şili’nin eski sosyal demokrat Devlet Başkanı Michelle Bachelet olacak. 2010-2013 döneminde BM Kadın direktörlüğü ve 2018-2022 arasında BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği görevlerini yapan Bachelet, kurduğu bağlantılar ve diplomatik geçmişi nedeniyle öne çıkıyor. Bachelet’in birçok Avrupa ülkesiyle yakın ilişkileri bulunurken ABD Kongresi’nden birçok Cumhuriyetçi isim, Dışişleri Bakanı Marco Rubio’dan Şilili adayı veto etmesini istedi.
Ancak Bachelet 2022’de görev süresi sona ermeden hemen önce sunduğu Çin’in Sincan Özerk Bölgesi’nde Uygurlara yönelik insan hakları işgallerine ilişkin raporu nedeniyle adaylığı Çin tarafından veto edilebilir. Ülkesinde mart ayında iktidara gelen aşırı sağcı Jose Antonio Kast, Bachelet’e desteğini çekse de Brezilya ve Meksika’nın desteğiyle adaylığı sürdü.
Tartışmalı isim Grossi:
Yarışın belki de en tartışmalı ismi, BM’nin nükleer birimi Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun (IAEA) Arjantinli direktörü Rafael Grossi mülakata çıkacak ikinci isim olacak. 2019’dan bu yana IAEA direktörlüğü görevini yapan Grossi, ABD’nin nükleer silah ürettiğini gerekçe göstererek İran’a saldırılar başlatmak için kalktığı müzakere masasında oturan isimlerden biriydi.
Grossi, mart ayında Dünya Sağlık Örgütü’nden (WHO) çekilen ülkesinin Devlet Başkanı Javier Milei ile “çok iyi bir ilişkisi olduğunu” belirtiyor. Öte yandan 35 yıllık diplomasi deneyimine sahip eski büyükelçi, birçok çatışmada kurumun “görünmez olduğunu” belirtirken “BM varoluş nedenini kaybetti” sözleriyle organizasyonun işlevsizliğini yitirmesine de dikkat çekiyor.
‘Kriz çözücü’ Grynspan:
Güvenlik Kurulu’na mülakat verecek bir sonraki isim ise, Latin Amerikalı bir diğer kadın aday olan Rebeca Grynspan. Ülkesi Kosta Rika’da geçmişte maliye bakanlığı ve başkan yardımcılığı yapan, Grynspan, 2021’den bu yana BM Ticaret ve Kalkınma Ofisi’nin (UNCTAD) başında bulunuyor. Ülkesi Kosta Rika tarafından aday gösterilen Grynspan, 2022’de Rusya, Ukrayna ve Türkiye arasındaki Karadeniz Tahıl Girişimi anlaşmasının arkasındaki isim. Grynspan, krizleri yönetme konusunda bilgili olduğunu savunurken ordusu olmayan küçük bir ülkeden gelmesinin kendisine fayda sağlayabileceğini söylüyor.
Dışarıdan gelen Sall:
Yarışa Latin Amerika ve BM sistemi dışından katılan tek isim olan eski Senegal Devlet Başkanı Macky Sall ise Burundi tarafından aday gösterildi. BM’nin işlevsizliğine yönelik eleştirilerin giderek yükseldiği bir dönemde uluslararası sistemin reformu yanlısı bir aday olan Sall, daha önce Afrika Birliği başkanlığı görevini yaparken grubun G20 ve G7 ile ilişkilerini güçlendirdi. Afrika Birliği ve ülkesi Senegal’den destek alamasa da kıtadaki 41 ülke, Sall’un adaylığına destek verdi.