Azerbaycan bağımsızlığının 108. yılını kutluyor
“Müslüman doğunun ilk demokratik cumhuriyeti” olarak tarihe geçen Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kuruluşunun üzerinden 108 yıl geçti. 28 Mayıs 1918’de Mehmet Emin Resulzade liderliğindeki Azerbaycan Milli Şurası tarafından ilan edilen bağımsızlık, yalnızca Azerbaycan için değil, tüm Türk ve İslam dünyası için tarihi bir dönüm noktası oldu.
Milli Şura tarafından kabul edilen “İstiklal Bildirisi” ile Azerbaycan’ın yönetim şekli cumhuriyet olarak ilan edilirken, halk egemenliğine dayalı modern devlet yapısının temelleri atıldı.
KISA SÜREDE TARİHİ REFORMLAR YAPILDI
Bağımsızlığın ilan edilmesinin ardından Azerbaycan’da ekonomi, eğitim, hukuk, din ve vicdan özgürlüğü alanlarında önemli reformlar hayata geçirildi. Irk, din, mezhep ve cinsiyet ayrımı yapılmaksızın tüm yurttaşlara eşit haklar tanındı.
Azerbaycan, Müslüman doğuda kadınlara seçme ve seçilme hakkı veren ilk ülke olarak tarihe geçti. Ülkenin kendi para birimi ve posta pulları kullanılmaya başlanırken, Devlet Bankası ve Bakü Devlet Üniversitesi kuruldu.
27 Haziran 1918’de alınan kararla Türk dili devlet dili ilan edildi. Daha önce çoğunlukla Rusça eğitim verilen ortaokullarda Türkçe eğitim zorunlu hale getirildi.
HÜKÜMET GENCE’DE KURULDU
Bağımsızlık ilan edildiği dönemde Bakü’nün Ermeni ve Bolşevik güçlerinin kontrolünde olması nedeniyle hükümet çalışmalarını bir süre Gence’de sürdürdü.
Azerbaycan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk devlet Osmanlı İmparatorluğu oldu. İki ülke arasında 4 Haziran 1918’de dostluk ve iş birliği anlaşması imzalandı.
Dönemin Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın talimatıyla kardeşi Nuri Paşa komutasında kurulan “Kafkas İslam Ordusu”, Azerbaycan’a yardım için bölgeye gönderildi.
KAFKAS İSLAM ORDUSU BAKÜ’YÜ KURTARDI
Kafkas İslam Ordusu, 15 Eylül 1918’de Bakü’yü işgalden kurtardı. Zaferin ardından Azerbaycan hükümeti Gence’den Bakü’ye taşındı.
Bakü’nün kurtuluşu uğruna verilen mücadelede Kafkas İslam Ordusu 1130 şehit verdi. Bu mücadele, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kardeşlik bağlarının en önemli sembollerinden biri olarak tarihe geçti.
İLK PARLAMENTO 120 MİLLETVEKİLİYLE TOPLANDI
7 Aralık 1918’de Azerbaycan Parlamentosu faaliyete başladı. 120 sandalyeden oluşan parlamentoda ülkedeki siyasi partiler ve farklı etnik gruplar temsil edildi.
Parlamento, faaliyet gösterdiği yaklaşık 17 aylık süreçte 230 yasa tasarısını kabul ederek genç cumhuriyetin kurumsal yapısını güçlendirdi.
Azerbaycan ayrıca dış tehditlere karşı 26 Haziran 1918’de kendi ordusunu kurdu. Ordunun oluşumunda Osmanlı subayları önemli rol üstlendi.
23 AYLIK BAĞIMSIZLIK SOVYET İŞGALİYLE SONA ERDİ
Bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ömrü uzun olmadı. 28 Nisan 1920’de Sovyet ordusunun ülkeyi işgal etmesiyle Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti sona erdi.
Hükümet üyeleri, siyasetçiler ve çok sayıda aydın ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. Ancak Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesi sürmeye devam etti.
“BİR KERE YÜKSELEN BAYRAK BİR DAHA İNMEZ”
Azerbaycan’ın kurucusu olarak kabul edilen Mehmet Emin Resulzade’nin söylediği “Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez” sözü, yıllar boyunca bağımsızlık mücadelesinin sembolü haline geldi.
Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Azerbaycan yeniden bağımsızlığını ilan etti. Yeni bağımsızlık bildirgesinde, 1918-1920 yılları arasında faaliyet gösteren Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin mirasçısı olunduğu vurgulandı.
Bugün 28 Mayıs, Azerbaycan’da “Bağımsızlık Günü” olarak kutlanırken, ülkenin modern devlet yapısının temellerinin atıldığı tarih olarak kabul ediliyor.