ABD, NATO’dan çıkar mı? “Avrupa ittifakı zihinde bitirdi”

ABD Başkanı Donald Trump, İsrail ile birlikte İran’a karşı yürüttüğü hukuksuz savaş sürecinde NATO üyelerine yaptığı çağrıya Avrupa ülkelerinin yanıt vermemesi sonrası ittifaktan çekilme tehdidinde bulundu. Trump’ın ilk başkanlık döneminde NATO’nun Avrupalı üyelerinin ulusal savunma harcamalarının yüzde 5’e çıkarılmasıyla başlayan ve artık Avrupa Birliği’nin (AB) kendi ordusunu kurması noktasına kadar gelen kriz bir kez daha Batı dünyasında büyük gerginlik yarattı. Trump ayrıca bir kez daha NATO’yı “kağıttan kaplan” olarak tanımladı ve Hürmüz Boğazı krizinde Avrupa’dan destek alamadığı için eleştirdi. Peki üye bir ülke NATO’dan nasıl çıkabiliyor ve ABD yasalarında göre bu mümkün mü? Geçmişte Fransa’nın bilfiil uyguladığı NATO’dan çıkışa ilişkin hukuki detaylar şu şekilde:

ABD’nin NATO’dan ayrılması eski Başkan Joe Biden döneminde kendi iç hukukuna bağlı olarak daha zor hale getirildi.

BIDEN DÖNEMİNDE ZORLAŞTI

Avrupa merkezli uluslararası hukuk kuruluşlarının analizlerine göre NATO’nun 1949 tarihli Kuzey Atlantik Antlaşması’nın 13. maddesi, bir ülkenin ittifaktan ayrılabilmesi için resmi bildirimde bulunmasını ve bu sürecin bir yıl sonra yürürlüğe girmesini öngörüyor. Antlaşmaya göre bu bildirim, antlaşmanın güvence ülkesi olarak işaret edilen ABD’ye yapılmak zorunda. Ancak ABD’nin NATO’dan ayrılması kendi iç hukukuna bağlı olarak daha karmaşık bir sürece tabi. Uzman Rafael Loss, 2023 yılında Joe Biden tarafından imzalanan düzenleme gereği, ABD Başkanının NATO’dan çekilmesi için ABD Kongresi’nin Senato kanadının üçte iki çoğunluğu ya da Kongre onayı gerektiğini belirtti. Söz konusu düzenleme, federal kaynakların NATO’dan çekilme amacıyla kullanılmasını da yasaklıyor.

ABD-AB AYRIŞIYOR

Uzman Ian Bremmer ise yaptığı değerlendirmede ABD’nin resmi olarak NATO’dan ayrılmasa bile yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda ittifakın fiilen işlevsiz hale gelebileceğinin altını çiziyor. Bu senaryo, özellikle NATO’nun 5. maddesi kapsamındaki kolektif savunma taahhüdünü zayıflatabilir. Bremmer’e göre Trump’ın ikinci başkanlık dönemi ile bu açıkça Washington tarafından da uygulanıyor. Analizlere göre ABD’nin 2025 itibarıyla NATO’nun toplam 1,404 trilyon dolarlık savunma harcamasının yaklaşık %60’ını karşıladığı göz önüne alındığında, Washington’un katkısını azaltması Avrupa için çok ciddi bir askeri ve lojistik boşluk anlamına geliyor. Avrupa ülkeleri ise bu boşluğu doldurmak için bir yandan Avrupa Komisyonu’nun yeni savunma bütçesi diğer yandan da kendi savunma bütçelerini rekor oranlarda arttırmaları dikkat çekiyor. Avrupa kıtası genelinde savunma harcamaları Soğuk Savaş’ın son dönemine eşit hale gelmiş durumda. Avrupa Komisyonu yeni Avrupa savunma konsepti doğrultusunda önümüzdeki 6 yıl için 2 trilyon avroluk savunma planı açıklamış durumda.

Fransa, 1966 yılında NATO’nun askeri kanadından çıkarak NATO’dan ayrılmanın somut örneğini oluşturdu.

FRANSA SOMUT ÖRNEK

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi (ECFR) analizlerine göre NATO tarihinde hiçbir ülke ittifaktan tamamen ayrılmadı. Ancak en dikkat çekici örnek, Charles de Gaulle döneminde yaşandı. Fransa, 1966 yılında NATO’nun entegre askeri komuta yapısından çekildi. Bu karar sonrası ABD askerleri Fransa’dan çıkarıldı ve NATO karargahı Paris’ten Brüksel’e taşındı. Fransa siyasi kanatta NATO üyeliğini sürdürürken, askeri komuta yapısına ancak 2009 yılında Nicolas Sarkozy döneminde geri döndü. Bu süreç, NATO tarihinde “yarı ayrılık” olarak tanımlanan en somut örnek olarak değerlendiriliyor. Analizlerde ayrıca Türkiye-Yunanistan gerilimleri, 1970’ler ve 1980’lerdeki Euromissile krizi ve 2021 Afganistan çekilmesi gibi olayların da NATO içinde derin çatlaklar yarattığı vurgulanıyor.

TRUMP DÖNEMİ VE İTTİFAKTA YAPISAL GERİLİM

ECFR analizlerine göre Trump’ın ikinci başkanlık döneminde NATO’ya yönelik söylemlerinin sertleşmesi, ABD’nin müttefiklerine yönelik güven krizini derinleştirdi. Trump daha önce Avrupa ülkelerini savunma harcamalarını artırmamakla suçladı ve “Rusya Avrupa’da istediğini yapabilir” ifadesini kullandı. Trump ayrıca, Trump’ın Danimarka’ya bağlı Grönland’ı satın alma girişimi ve Kanada’ya yönelik ilhak açıklamalarının, NATO içindeki siyasi dengeleri “zihinlerde bitirdiği” raporlara yansıyan ifadeler arasında. Analizlerde ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını giderek azalttığı ve eş zamanlı olarak Avrupa Birliği’nin de “Avrupa Savunması” ve “Avrupa Ordusu” konseptine geçmeye başladığının altı da çiziliyor.

[email protected]

Kaynak: Web Özel