Enkaz kamu kaynağıyla temizlenecek: Ponzi patladı
Sermaye piyasası uzmanlarının uzun zamandır manipülasyon iddialarına karşı göz göre göre büyüyen ‘ponzi’ fonlar patladı.
Patlamanın etkisinin Borsaya sıçramasının ardından Finansal İstikrar Komitesi (FİK) dün sabah acil toplantı yaptı. Toplantının ardından yapılan açıklamada Borsa İstanbul ve sermaye piyasalarının işleyişine ilişkin temel veya yapısal bir risk bulunmadığını bildirdi. Merkez Bankası ise fonlama miktarının artırılacağını açıkladı.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) işlem yasakları, suç duyuruları ve lisans iptalleri kararı alsa da küçük yatırımcı enkazın altında kaldı. Ortaya çıkan enkazı ise devlet temizleyecek.
GÖZ GÖRE GÖRE GELDİ
Fon piyasasına ilişkin uyarılar son bir yıldır dile getiriliyor. Özellikle sıkı para politikasının uygulanmaya başladığı yüksek faiz döneminde fon yatırımcısı sayısı da portföy büyüklüğü de katlandı.
İlginin yoğunlaştığı bu dönemde artan manipülasyon iddiaları Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından “Bazı fonlar üzerinden manipülasyonların yapıldığını biliyoruz” denilerek doğrulanmıştı. Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı İbrahim Gönül de yaptığı açıklamada fonların “yanlış kullanımına” karşı daha sert bir çerçeveye geçileceğini duyurmuştu. Gönül, “Fonları bu şekilde kullanırlarsa ceza vermekten çekinmeyiz” derken sorumluluğun portföy yönetim şirketleri ve portföy yöneticilerinde olduğunu vurgulamış ve “Gerekirse lisans iptali ve diğer tüm tedbirleri” uygulamaya kararlı olduklarını belirtmişti.
Ancak bu açıklamaların üzerinden yaklaşık bir yıl geçmesine rağmen ne SPK ne de Bakanlık manipülasyonları önlemek için harekete geçti. Küresel endeks sağlayıcı MSCI’nın Mayıs ayında başlayan uyarılarının son aylarda sertleşmesine kadar adım atılmadı. SPK, 28 Ağustos’ta yatırım fonlarını sil baştan düzenleyen köklü bir değişikliğe imza attı ve üzerine fiili dolaşım oranına yönelik yeni hesaplamayı devreye soktu.
Düzenlemenin ardından yatırım fonlarının portföy büyüklüğünde yaklaşık 334,3 milyar liralık bir kayıp yaşandı. Düzenlemeden ilk etkilenen grup Pusula fonları oldu. Bu çıkışlarda ilk sırayı temerrüde düştüğünü açıklayan Pusula Portföy’ün Para Piyasası Fonu aldı. Bu dönemde net çıkış 100 milyar lirayı aştı.
Satışlar Tera’ya da yansıdı. Tera Portföy, Hisse Senedi Fonu THF ile Para Piyasası Fonu TP2’nin katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu açıkladı. Şirket ayrıca popüler fonu TLY’nin de aralarında bulunduğu altı fonda ödeme koşullarını değiştirdi.
Tera Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen ise yaptığı açıklamada yaşanan durumu “milletimiz ve finansal sistemimiz adına üstlendiğimiz bu tarihi sorumluluğun hemen ardından malum şer odaklarının son derece planlı, kasıtlı ve organize bir spekülatif atağına maruz kalmış bulunmaktayız” açıklamasında bulundu. Yaptığı hamaset dolu açıklamasında kullandığı ifadeler dikkat çekti.
GEÇ KALAN İPTALLER
Uzun süre sessiz kalan SPK, fon piyasasında yaşanan gelişmelerin ardından yeni tedbirleri duyurdu. Önceki gece yayımlanan haftalık bültende Kurul, Katılımevim, Gündoğdu Gıda ve Destek Finans Faktoring hisselerindeki işlemler nedeniyle suç duyurusunda bulunulmasına karar verdi.
Daha önce de Katılımev hisselerinde manipülasyon nedeniyle 6 ay süreyle işlem yasağı getirilen kişilerin de aralarında bulunduğu çok sayıda isim hakkında işlem yasağı, lisans iptali kararı verildi. Katılımevim paylarındaki işlemler nedeniyle Pusula Portföy’e ve Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız’ın da aralarında bulunduğu fon yöneticilerine iki yıl süreyle işlem yapma yasağı getirildi. Toplam 38 kişi hakkında, Sermaye Piyasası Kanunu’nun piyasa dolandırıcılığına ilişkin maddesi kapsamında suç duyurusunda bulunulması kararlaştırıldı. Bazı isimler, birden fazla incelemede yer aldı. Gündoğdu Gıda paylarındaki işlemlere ilişkin incelemede, Katılımevim kararlarında da adı geçen sekiz kişi hakkında suç duyurusu kararı alındı.
Öte yandan İnfo Yatırım ile Hedef Holding’in ortak başkanı Namık Kemal Gökalp de başka bir soruşturma kapsamında gözaltına alındı.
Tera Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı Tezmen hakkında ise yurt dışına çıkış yasağı getirildi. SPK, Tera Portföy bünyesinde toplam yaklaşık 9,2 milyar dolarlık büyüklüğe sahip dört fonda görev yapan İbrahim Bekçi hakkında Destek Finans Faktoring paylarındaki işlemler nedeniyle 2 yıllık işlem yasağı uygulanmasına ve lisansının iptal edilmesine karar verdi.
FONLARA KAYYUM ATANDI
SPK tarafından ayrıca Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus ve Bulls Portföy’ün TEFAS’ta işlem gören bütün fonları alım ve satım yönünde işleme kapatıldı.
Yedi portföy yönetim şirketinin TEFAS’ın 16 Eylül verisine göre 223 fonun toplam büyüklüğü 1,10 trilyon lira, fon bazındaki yatırımcı sayılarının toplamı 932 bin kişi.
Bu fonlardan 130’u kurulca tayin edilecek yöntem ile tasfiye edilecek. Fonların büyüklüğü 826 milyar lira, yatırımcı sayılarının toplamı ise 515 bin kişi.
Kurucu bazında Tera’nın 538 milyar TL büyüklüğündeki 5 fonu, Atlas’ın 78 milyar TL büyüklüğündeki 16 fonu, Pardus’un 71 milyar lira büyüklüğündeki 42 fonu, Pusula’nın 64 milyar lira büyüklüğündeki 12 fonu, Hedef’in 61 milyar lira büyüklüğündeki 31 fonu, Bulls’un 11 milyar büyüklüğündeki 15 fonu, A1 Capital’in 2 milyar büyüklüğündeki 9 fonu tasfiye edilecek.
YATIRIMCI PARASINI NASIL ALACAK?
Tasfiye yönetimi ve takvimine ilişkin adımlar bekleniyor. SPK’nin bir iki gün içerisinde takvim açıklaması bekleniyor. SPK’nin Yatırım Fonları Tebliği’ne göre fon mal varlığı, içtüzük ve izahnamede yer alan ilkelere göre tasfiye edilip tasfiye bakiyesi katılma payı sahiplerine payları oranında dağıtılması gerekiyor. Ancak fonlardaki hisselerin birçoğu fon sahipleri tarafından balonlaştırılan hisselerden oluşuyor. Olması gerekenden çok yüksek fiyata çıkan hisselerde ise alıcı bulmanın zor olduğu ifade ediliyor. Bu nedenle şirket sahiplerinin mal varlıklarına el konulması gündeme gelebilir. Öte yandan Varlık Fonu’nun devreye girmesiyle taban yapan BIST 30 hisseleri toplanıyor.
Daha önce Tera grup tarafından satış işlemlerinin tamamlandığı açıklanan Katılımevim ve Birevim’in devlet bankası Emlak Katılım Bankası’nın iştiraki tarafından satın alınacağı açıklandı.
BEŞİKTAŞ NASİBİNİ ALDI
Tera Holding ile iş birliği yapan Beşiktaş, Tera’nın yaşadığı gelişmelerden etkilendi. Kulübün hissesi gelişmelerin ardından tabana oturdu. Tera Holding geçtiğimiz günlerde Beşiktaş ile Futbol A Takımı ve Erkek Basketbol Takımı için forma sırt sponsorluğu anlaşması imzalamıştı. Tüpraş Stadı’nda gerçekleştirilen imza törenine Beşiktaş Başkanı Serdal Adalı,”Tera Holding sponsorluğunun ekonomik boyutu nedir?” sorusuna “Şu rakam’ ya da ‘bu rakam’ diye belirlenmiş bir tutar yok. Para lazım oldukça Emre Bey’e gideceğim, alacağım” sözleriyle cevap vermişti. Emre Tezmen ise bu açıklama üzerine “Eyvah” demişti.
∗∗∗
BİLANÇO BİR BUÇUK AY SONRA GÖRÜLECEK
Ekonomist Dr. Murat Kubilay, krizi BirGün TV için değerlendirdi: “Borsa’da yüzde 5-6’lık bir düşüş olması başlı başına bir gündemdir fakat bu seferki durum bunun çok ama çok ötesinde. Yaklaşık 2 yıldır birtakım fonların hayatın olağan akışıyla açıklanamayacak biçimde yüksek getiri verdiklerini biliorduk. Uzun süre göz yumuldu. Özetle fonların içerisine birtakım halka açık oranı düşük veya yüksekse bile kendilerinin zamanında düşük fiyattan topladıkları hisseleri koyuyor. Bu hisselerin zaman içerisinde karşılıklı al-satlarla fiyatları arttırılıyor. Fonun içerisindekiler çok yüksek kâr sağlıyorlar. Bu kârlar sonrasında halka kapalı fonlar, bir reklam olarak kullanılıyor. Halka açıldıktan sonra ilgi topluyor. Bu esnada başta bu düzeneği kuranlar çoktan paralarını çıkarmış oluyor. Bu fonlar yaklaşık bir trilyon lirayı aşan varlığa ulaşmıştı. Borsada çok daha değerli, kaliteli şirketlerin de taban fiyatının yüzde 10 aşağıya düşmesine neden oldu. Bu küçümsenebilecek bir şey değil. Buna düzenleyici ve denetleyici kurumların çoktan müdahil olması lazımdı. Şu anda bu fonlarda yaklaşık 900 milyar lira para var. Bunların en az 200-300 milyar lirası buharlaşacak, bitecek. En son kalan yatırımcılar sıfır ile de çıkabilir. Tam bilançoyu görmemiz bir buçuk ay alacaktır.”