İsrail’de parlamentonun feshi için yasa tasarısı sunuldu

Tasarıya göre seçim tarihi, yasanın kabul edilmesinden sonra en az 90 gün, en fazla beş ay içinde olmak üzere Knesset Komitesi tarafından belirlenecek. Ancak seçimlerin her durumda mevcut yasama döneminin sona ereceği 27 Ekim’den önce yapılması gerekiyor.

Ultra Ortodoks partilerle kriz

Tasarı, koalisyonun ultra Ortodoks ortaklarıyla yaşanan kopuşun doğrudan sonucu olarak sunuldu.

Degel HaTorah partisinin ruhani lideri haham Dov Lando, milletvekillerine Knesset’i “en kısa sürede” feshetmek için harekete geçmeleri talimatını verdi. Lando, “Artık Netanyahu’ya güvenmiyoruz” dedi.

Bu açıklamanın ardından Birleşik Tevrat Yahudiliği partisinin Litvanyalı kanadı, koalisyonla oy koordinasyonunu bıraktı.

Haredi partiler, Netanyahu’yu verdiği sözü tutmamakla suçluyor. Tartışmanın merkezinde, dini okullar olan yeşivalarda eğitim gören ultra Ortodoks gençlerin zorunlu askerlikten kalıcı olarak muaf tutulmasını sağlayacak yasa var.

Netanyahu haftalardır bu partilerin Knesset’in feshedilmesini desteklemesini önlemeye çalışıyordu. Aynı zamanda uzlaşma niteliğinde bir yasa tasarısı üzerinde görüşmelerin sürdüğünü söylüyordu. Ancak bu düzenlemenin seçimlerden önce kabul edilmeyeceğini açıklaması, Haredi partilerin koalisyonu ayakta tutması için en önemli gerekçeyi ortadan kaldırdı.

Süreci kontrol etme hamlesi

Koalisyonun parlamentodaki çoğunluğunun kırılganlığı, fesih tasarısı sunulmadan saatler önce de ortaya çıktı.

İktidar, Knesset’te ön okumaya sunulması planlanan tüm yasa tasarılarını geri çekti. Bunların arasında, hükümete üst düzey kamu görevlilerini atama ve görevden alma konusunda neredeyse tek yetki verecek tartışmalı bir atama yasası da vardı. Bu görevliler arasında başsavcı, İsrail Savunma Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı, Şin Bet Direktörü ve Polis Komiseri gibi kritik isimler bulunuyordu.

Muhalefet ise daha önce kendi yasa tekliflerini geri çekmişti. Bunun amacı, koalisyonun tasarılarını geçirmek için gerekli çoğunluğa sahip olmadığını göstermekti.

Fesih tasarısını resmen sunan isim, koalisyon disiplininden sorumlu Ofir Katz oldu. Tasarıya Birleşik Tevrat Yahudiliği, Şas, Yeni Umut, Dini Siyonizm ve Otzma Yehudit milletvekilleri destek verdi.

Bu hamleyle koalisyon, muhalefetin önüne geçmeyi hedefledi. Çünkü muhalefet partileri salı günü kendi fesih girişimlerini duyurmuş ve Knesset Başkanı Amir Ohana’ya çarşamba günü ön oylama yapılması için baskı yapmıştı.

Seçim tarihi konusunda ayrılıklar

Koalisyon içinde seçimlerin ne zaman yapılacağı konusunda görüş ayrılıkları devam ediyor.

Degel HaTorah, seçimlerin 1 Eylül’de yapılmasını istiyor. Koalisyon ortağı Şas ise seçimlerin 15 Eylül’de, Yahudi dini takvimindeki önemli günler döneminde düzenlenmesini tercih ediyor. Bakan Arye Deri’ye göre bu tarih, geleneksel ve dindar seçmen katılımının daha yüksek olmasını sağlayarak partiye avantaj getirebilir.

Buna karşılık Likud ve Dini Siyonizm Partisi yetkilileri, eylül başında yapılacak bir seçimin hata olacağını düşünüyor.

Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ise seçimlerin 27 Ekim’e kadar ertelenmesi için baskı yapıyor. Smotrich kısa süre önce yasama döneminin son devlet bütçesini geçirdi, ancak partisinin seçim barajının altında kalma riskiyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor.

Netanyahu’ya yakın isimler de süreci mümkün olduğunca uzatmak istiyor. Amaç, seçmen karşısında pozisyonlarını güçlendirebilecek askeri ve diplomatik başarılar biriktirmek.

Muhalefetin durumu ve anketler

Muhalefet de Knesset’in feshedilmesini destekliyor. Bu nedenle tasarının kabul edilmesi neredeyse kaçınılmaz görülüyor.

Parlamento kurallarına göre ön oylama pazartesinden önce yapılamaz. İsrail medyasına göre metin 20 Mayıs’ta oylamaya sunulabilir.

Salı günü kamu yayıncısı Kan tarafından yayımlanan ankete göre Likud, 120 sandalyeli Knesset’te 26 sandalye ile birinci parti konumunda görünüyor. Bu sayı, mevcut parlamentoda elde ettiği 32 sandalyenin altında.

Likud’u, muhalefet lideri Yair Lapid’in merkez partisi Yesh Atid ile eski Başbakan Naftali Bennett’in geçen ay kurduğu ortak liste Beyahad izliyor. Bu ittifakın 25 sandalye alması bekleniyor.

Onları ise eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un merkez sağ partisi Yashar takip ediyor. Eisenkot, Lapid ve Bennett için olası bir müttefik olarak görülüyor.

Son anketler, muhalefet partilerinin Knesset’te çoğunluk elde edebileceğini gösteriyor. Ancak Bennett dahil bazı muhalefet liderleri, Arap partilerinin desteğiyle hükümet kurmayı reddediyor. Bu da Netanyahu karşıtı blok daha fazla sandalye kazansa bile hükümet kuracak çoğunluğa ulaşmasını engelleyebilir.

Netanyahu: Yargılama, sağlık sorunu ve yeni seçim

76 yaşındaki Netanyahu, 1996’dan bu yana toplamda 18 yıldan fazla süreyle İsrail’i yönetti. Bu süre, onu ülke tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı yapıyor.

Netanyahu halen uzun süredir devam eden bir yolsuzluk davasıyla karşı karşıya. Ayrıca yakın zamanda prostat kanseri nedeniyle ameliyat geçirdiğini açıkladı.

Buna rağmen Netanyahu, yeniden seçimlere katılma niyetinde olduğunu doğruladı.

Lapid ve Bennett ise seçim kampanyalarının ana eksenlerinden birinin 7 Ekim 2023 saldırılarına ilişkin ulusal soruşturma komisyonu kurulması olacağını açıkladılar. Amaç, İsrail tarihinin en ölümcül günü olarak nitelenen saldırılarda sorumlulukları belirlemek.

Muhalefetin bir diğer vaadi ise ultra Ortodoks Yahudileri zorunlu askerlik kapsamına alacak bir yasa çıkarmak.

Lapid ayrıca İran ile varılan son ateşkesi “siyasi bir felaket” olarak nitelendirdi.