Avrupa’nın en aktif yanardağı Etna’da şaşırtan keşif: Alışılmışın dışında çalışıyor

İtalya’nın Sicilya Adası’nda yer alan Etna Yanardağı, yaklaşık 500 bin yıllık geçmişine rağmen hâlâ Avrupa’nın en aktif volkanı olma özelliğini sürdürüyor. 3 bin 400 metreye ulaşan yüksekliğiyle dikkat çeken Etna, yalnızca sık patlamalarıyla değil, sıra dışı magma yapısıyla da bilim dünyasının odağında.

Alışılmışın dışında lav üretimi

Bilim insanlarına göre Etna’yı benzersiz kılan en önemli özelliklerden biri, çoğu yanardağdan farklı olarak alkali lav üretmesi ve bunu beklenenden çok daha sık gerçekleştirmesi. Normal şartlarda bu tür lavların oluşumu uzun zaman alırken, Etna’da süreç oldukça hızlı işliyor.

Gizemi çözen yeni araştırma

Son yapılan çalışmalar, Etna’nın uzun yıllardır çözülemeyen bu gizeminin ardında nadir bir magma mekanizması olduğunu ortaya koydu. Genellikle küçük denizaltı yanardağlarında görülen bu sistemin, Etna gibi büyük bir volkanın altında bulunması bilim insanlarını şaşırttı.

Klasik modele uymuyor

Yanardağlar genellikle üç ana mekanizma ile oluşuyor:

-Levhaların ayrılması
-Dalma-batma zonları
-Sıcak nokta (hotspot) sistemi

Etna ise teknik olarak bir dalma-batma zonunda yer almasına rağmen, lavlarının kimyasal yapısı sıcak nokta volkanlarına benziyor. Üstelik bölgede bilinen bir sıcak nokta da bulunmuyor. Bu durum, Etna’nın klasik volkan modellerine uymadığını gösteriyor.

500 bin yıldır değişmeyen yapı

Araştırmacıların yaptığı analizler, Etna’dan çıkan lavların son 500 bin yıldır şaşırtıcı derecede sabit bir kimyasal yapıya sahip olduğunu ortaya koydu. Bu bulgu, volkanın yeni magma üretmek yerine derinlerde hapsolmuş eski magmayı yüzeye taşıdığına işaret ediyor.

Magma 80 kilometre derinlikten geliyor

Bilim insanlarına göre Etna’nın magması, yer yüzeyinin yaklaşık 80 kilometre altında, üst manto ile levha tabanı arasında sıkışmış durumda. Afrika levhasının Avrasya levhasının altına dalmasıyla bu magma, çatlaklardan yukarı doğru itilerek yüzeye ulaşıyor.

“Petit-spot” sürprizi

Elde edilen bulgular, Etna’nın “petit-spot” olarak adlandırılan nadir bir yanardağ türüne ait olabileceğini gösteriyor. Bu tür yapılar genellikle küçük ve deniz altında bulunurken, Etna gibi dev bir volkanın bu kategoriye girmesi bilim dünyasında büyük şaşkınlık yarattı.

Araştırmanın başyazarı Sebastien Pilet, sonuçların beklenmedik olduğunu belirterek, bu süreçlerin daha önce yalnızca küçük volkanik yapılarda gözlemlendiğini vurguladı.

Neden önemli?

Etna’nın çevresinde Catania ve Messina gibi yüz binlerce kişinin yaşadığı büyük yerleşim alanları bulunuyor. Bu nedenle volkanın nasıl çalıştığını anlamak, yalnızca bilimsel bir merak değil, aynı zamanda olası risklerin doğru analiz edilmesi açısından kritik önem taşıyor.