Trump’ın ‘dolar’ı bitiren adam olarak anılmasına ramak kaldı
Deutsche Bank stratejisti Mallika Sachdeva’ya göre İran’daki savaş, “petro-doların hakimiyetinin aşınması ve petro-yuanın yükselişinin başlangıcı” olabilir. Bunun yanında, yüksek petrol fiyatları ve savaşın etkisiyle ABD ekonomisinde resesyon ihtimali de gündemde. Moody’s Analytics bu olasılığı önümüzdeki 12 ay için %48,6 olarak değerlendirirken, Goldman Sachs %30 seviyesinde görüyor.
Resesyon ihtimali artıyor
Wilmington Trust’a göre resesyon ihtimali %45, EY Parthenon’a göre ise %40 civarında. Uzmanlara göre Orta Doğu’daki çatışmanın uzaması durumunda bu oranlar hızla yükselebilir. Moody’s baş ekonomisti Mark Zandi, “Riskler yüksek ve artıyor. Resesyon tehdidi gerçek” ifadelerini kullandı. Normal şartlarda bu riskin yaklaşık %20 olduğu belirtiliyor.
Hürmüz Boğazı kritik önemde
Amerikan Petrol Enstitüsü Başkanı Mike Sommers, petrol fiyatlarındaki artışa rağmen ABD’li üreticilerin kısa vadede üretimi artırmasının beklenmediğini söyledi. Bunun nedeni, fiyatların aşırı dalgalı olması. Sommers ayrıca, dünya petrolünün yaklaşık %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın açık tutulmasının kritik olduğunu vurguladı. Aksi halde İran’ın boğaz üzerinde kontrol sağlayabilecek bir konuma gelme ihtimali bulunuyor.
Doların gücünün temelleri
Petro-dolar sistemi, 1970’lerden bu yana ABD ile Körfez ülkeleri arasındaki örtük anlaşmaya dayanıyor. ABD güvenlik sağlarken, petrol dolar üzerinden fiyatlandırılıyor ve elde edilen gelirler yeniden Amerikan ekonomisine yatırılıyor. Bu sistem, doların küresel rezerv para birimi olmasında büyük rol oynadı. Suudi Arabistan, BAE, Katar, Umman ve Bahreyn gibi ülkelerin para birimleri de dolara sabitlenmiş durumda.
Dengeler değişiyor
Ancak bu sistem zaten baskı altındaydı. Orta Doğu petrolünün büyük kısmı artık Asya’ya yöneliyor. Rusya ve İran gibi yaptırımlara tabi ülkeler petrol ticaretinde farklı para birimlerini kullanmaya başladı. Suudi Arabistan da alternatif ödeme sistemlerini test ediyor. Ayrıca İran’ın, Hürmüz’den geçen petrol ödemelerinde yuan talep ettiği belirtiliyor. Çin ise İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda.