Kaliforniya DSÖ’ye katılıyor, ABD’nin idari yapısı sarsılıyor mu?

ABD, 78 yıllık üyeliğini sonlandırarak Dünya Sağlık Örgütü’nden (DSÖ-WHO) ayrıldı. Uzmanlar, kararın küresel sağlık programları ve salgınları önleme yönündeki faaliyetleri olumsuz etkileyeceği tahminini yürütüyorlar. Kararın ardından ise ABD tarihinde daha önce eşine az rastlanır bir gelişme yaşandı. ABD’nin en zengin eyaleti Kaliforniya’nın Valisi Gavin Newsom, eyaletin DSÖ’ye katılacağını açıkladı. Haber Global Web Özel’e konuşan Amerikalı uluslararası ilişkiler uzmanı Profesör William Engdahl ise kararın ülke tarihindeki büyük kırılmalardan biri olarak kayıtlara geçeceğini ifade ederek “Bir eyalet federal başkentten bağımsız biçimde uluslararası bir örgüte katılıyor. Bu federal devlet yapısının çözülmesidir. Bunun örneği ABD İç Savaşı öncesinde yaşandı” açıklamasında bulundu.

Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, federal hükümetin DSÖ’den çekilmesinin ardından eyaletin örgüte doğrudan katılacağını duyurdu.

WASHINGTON DSÖ’DEN ÇEKİLDİ

ABD hükümeti, 1948 yılından bu yana üyesi olduğu Dünya Sağlık Örgütü (WHO) üyeliğini resmen sonlandırdı. ABD, DSÖ bütçesine yıllık yaklaşık 450 ila 500 milyon dolar arasında katkı sağlıyordu. Bu tutar, örgütün toplam bütçesinin yaklaşık yüzde 15’ine denk geliyordu. ABD’nin çekilmesiyle birlikte, Afrika, Latin Amerika ve Güney Asya’daki 90’dan fazla halk sağlığı programının finansmanında belirsizlik oluştu. DSÖ verileri, yalnızca aşılama programlarında en az 30 ülkenin doğrudan etkilenebileceğini ortaya koydu.

KALİFORNİYA BAŞ KALDIRDI

ABD’nin en büyük ekonomisine sahip eyaleti olan Kaliforniya, federal hükümetten bağımsız bir adım attı. Eyalet Valisi Gavin Newsom, Kaliforniya’nın DSÖ ile doğrudan kurumsal ilişki tesis edeceğini ve eyalet düzeyinde katkı sağlayacağını açıkladı. Kaliforniya, 3,7 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğüyle dünyanın en büyük beşinci ekonomisi konumunda bulunuyor. ABD Anayasası’na göre dış politika federal hükümetin yetki alanında yer alıyor. Ancak tarihsel kayıtlarda, eyaletlerin federal hükümetten bağımsız biçimde uluslararası platformlarda yer aldığı örnekler de bulunuyor.

ABD’li siyaset bilimci Prof. William Engdahl, Kaliforniya’nın hamlesinin ABD federal yapısında tarihsel bir kırılmaya işaret ettiğini söyledi.

İLK KEZ YAŞANMIYOR

ABD tarihinde eyaletlerin federal merkeze karşı küresel aktörlerle temas kurduğu örnekler 19. yüzyıla kadar uzanıyor. 1832 Güney Carolina Krizi sırasında eyalet, federal gümrük yasalarını tanımadığını ilan ederek ayrışma sürecine girdi. Bu kriz, 1861-1865 ABD İç Savaşı öncesindeki anayasal kopuşların başlangıcı olarak kayıtlara geçti. 20. yüzyılda ise Kaliforniya ve New York gibi eyaletler, federal hükümetin karşı çıktığı şekilde iklim anlaşmaları, ticari temsilcilikler ve uluslararası çevre ağları ile doğrudan temas kurdu. Kaliforniya’nın 2015 Paris İklim Anlaşması sonrasında Avrupa Birliği ülkeleriyle imzaladığı çevre protokolleri, federal onay olmadan yürütülen dış temaslara örnek gösterildi. Ancak bir eyaletin, federal hükümetin çekildiği küresel bir Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşuna doğrudan katılım beyanında bulunması, ABD tarihinde ilk kez gerçekleşecek.

ENGDAHL: FEDERAL YAPI KIRILIYOR

ABD’li siyaset bilimci Profesör William Engdahl ise gelişmeyi Haber Global Web özel için değerlendirdi. Engdahl sürecin ABD siyasi tarihindeki kritik bir kırılma noktası olarak tanımlayarak şunları ifade etti:

“Washington’un, federal hükümetin DSÖ’den çekilmesiyle aynı anda bir eyaletin örgüte katılım iradesi göstermesi, merkezi devlet otoritesinin zayıfladığını ortaya koyuyor. Bu tür kırılmalar ABD tarihinde genellikle ekonomik eşitsizlikler, kurumsal çöküşler ve toplumsal ayrışmalar döneminde ortaya çıkar. ABD’yi okuyan gözler için bu şaşırtıcı değil nitekim federal bürokrasi Soğuk Savaş sonrası dönemde küresel sağlık, finans ve güvenlik alanlarını sermaye merkezli bir hale getirdi ve buna ilişkin çok sayıda belge de bulunuyor. DSÖ’den çekilme kararı bu çatışmanın yeni aşamasıdır. Aynı anda Kaliforniya Eyaleti’nin attığı adım ise, yalnızca bir sağlık politikası girişimi değil, ABD federal sisteminin geleceğinin ne kadar kırılgan olduğuna dair tarihsel bir işaret niteliği taşıyor.”

[email protected]

Kaynak: Web Özel