2400 yıllık tartışma gündemde, Çin’den, Thukydides Tuzağı uyarısı
ABD Başkanı Donald Trump’ın Pekin ziyareti sırasında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, iki ülke ilişkilerini “yeni bir yol ayrımı” olarak tanımladı. Tayvan, İran savaşı, Hürmüz Boğazı, yapay zeka, ticaret ve nükleer denge başlıklarının ele alındığı temaslarda Cinping’in “Thukydides Tuzağı” ifadesini kullanması ise dikkat çekti. Uzmanlar Çin liderinin bu ifadeyle, yükselen güç Çin ile mevcut küresel güç ABD arasında tarihte birçok kez savaşa dönüşen güç geçişi riskine işaret ettiğini ifade ediyorlar. Peki, Dünya medyasında da çokça konuşulan Thukydides Tuzağı nedir ve Thukydides kimdir?
Çin’de gerçekleşen Trump-Jinping zirvesinde dile getirilen “Thukydides Tuzağı”, yükselen bir gücün mevcut hegemon gücü tehdit etmesiyle ortaya çıkan ve tarih boyunca büyük savaşlara yol açan jeopolitik çatışma riskini ifade ediyor. (Reuters)
16 KEZ MEYDAN OKUNDU
Thukydides, MÖ 5. yüzyılda yaşamış Atinalı tarihçi, komutan ve siyaset gözlemcisidir. En önemli eseri, Atina ile Sparta arasında MÖ 431-404 yılları arasında yaşanan Peloponez Savaşı’nı anlattığı “Peloponez Savaşı Tarihi”dir. Tarih ve siyaset biliminin temel metinlerinden olan bu eserinde Thukydides, savaşın görünen nedenlerinden çok arka plandaki gerekçelerine odaklanır. Ona göre asıl neden, Atina’nın yükselişi ve bu yükselişin Sparta’da yarattığı korkuydu. Modern dönemde bu fikir, “Thukydides Tuzağı” olarak adlandırıldı. Terim, 2017 yılında Harvard Üniversitesi’nde gerçekleştirilen bir çalışma ile popüler hale geldi. Çalışmaya göre son 500 yılda yükselen bir gücün, mevcut egemen gücü zorladığı 16 büyük tarihsel örneğin 12’si savaşla sonuçlandı. Çalışma savaşın kaçınılmaz olmadığını, asıl amacın bu tarihsel riski görüp önlemek olduğunu vurguluyor. Tartışmayı popüler kılmış olsa da tarihçilerin büyük bölümü modern tarihin milattan önce bir anlayışla ele alınamayacağı konusunda hemfikirler.
TARİHTEKİ BÜYÜK ÖRNEKLER
Thukydides Tuzağı’nın klasik örneği Atina-Sparta rekabeti kabul ediliyor. Atina’nın deniz gücü, ticaret ağı ve demokratik siyasal düzeni büyüdükçe, kara gücüne dayalı Sparta sistemi bunu varoluşsal tehdit olarak gördü. Sonuç, Antik Yunan dünyasını çöküşün eşiğine getiren Peloponez Savaşı oldu. Harvard’ın çalışmasında benzer örnekler de öne çıkıyor. 17. yüzyılda yükselen İngiltere, deniz ticaretinde Hollanda Cumhuriyeti’ne meydan okudu ve İngiliz-Hollanda savaşları yaşandı. 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başında yükselen Almanya, İngiltere’nin deniz ve sanayi üstünlüğünü tehdit etti; bu rekabet I. Dünya Savaşı’nın temel gerilimlerinden biri haline geldi. Japonya’nın 20. yüzyıl başında Çin ve Rusya karşısındaki yükselişi de bölgesel savaşlara yol açtı. Soğuk Savaş’ta ABD-Sovyetler Birliği rekabeti ise doğrudan savaşa değil, vekalet savaşları ve nükleer dengeye dönüştü.
ABD ile Çin arasındaki teknoloji, ticaret, Tayvan ve askeri güç rekabeti nedeniyle “Thukydides Tuzağı” kavramı yeniden küresel siyasetin merkezinde tartışılmaya başlandı. (Shutterstock)
ABD-ÇİN İÇİN GEÇERLİ Mİ?
ABD-Çin ilişkilerinde Thukydides Tuzağı tartışması, iki ülkenin aynı anda ticaret, teknoloji, Tayvan, yapay zeka, nadir toprak elementleri, Güney Çin Denizi ve askeri güç projeksiyonu alanlarında karşı karşıya gelmesi nedeniyle güçleniyor. İngiliz Guardian gazetesinin analizine göre Trump-Jinping zirvesi de tartışmalı hiçbir konuda somut çözüm üretemedi.
[email protected]
Kaynak: Web Özel